محتشم كاشانى
شمس الشعرا ، محتشم كاشانى ، شاعر اوايل عهد صفوى كه بيشتر به سرودن مدايح و مراثى اهل بيت پيامبر مىپرداخت ، وى در سال 996 هجرى بدرود حيات گفت . « 1 » از آثار برجسته و معروف وى ، تركيب بند پرسوز و محتواى اوست كه در ايام عزادارى سيد الشهدا « ع » ، مساجد ، تكايا و مجالس سوگوارى را با كتيبههايى كه اين اشعار ، بر روى آنها نقش بسته است ، سياهپوش مىكنند . شهرت محتشم ، بيشتر به خاطر همين تركيب بند او دربارهء حادثهء عاشوراست كه در دوازده بند ، سروده شده و بارها به صورتهاى مختلف چاپ شده است . ديگران هم به تبعيّت از او ، به سرودن تركيب بندهايى دربارهء حماسهء كربلا پرداختهاند . بند اول از تركيب بند محتشم چنين است :
باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است * باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است
باز اين چه رستخيز عظيم است كز زمين * بىنفخ صور خاسته تا عرش اعظم است
اين صبح تيره باز دميد از كجا كزو * كار جهان و خلق جهان جمله درهم است
گويا طلوع مىكند از مغرب ، آفتاب * كاشوب در تمامى ذرات عالم است
گر خوانمش قيامت دنيا بعيد نيست * اين رستخيز عام كه نامش محرّم است
در بارگاه قدس كه جاى ملال نيست * سرهاى قدسيان همه بر زانوى غم است
جنّ و ملك بر آدميان نوحه مىكنند * گويا عزاى اشرف اولاد آدم است
خورشيد آسمان و زمين ، نور مشرقين * پروردهء كنار رسول خدا حسين « 2 »
- كتيبه
محرّم
نام نخستين ماه از ماههاى دوازدهگانه قمرى . علّت نامگذارى اين ماه به محرّم ، آن بوده كه در ايّام جاهليّت ، جنگ در اين ماه را حرام مىدانستند و روز اوّل محرّم را اوّل سال قمرى قرار مىدادند . امّا بنى اميّه با ريختن خون سيد الشهدا در اين ماه و پديد آوردن حادثهء كربلا ، احترام ماه حرام را نگه نداشتند . امام رضا « ع » فرمود : در جاهليّت ، حرمت اين ماه نگاه داشته مىشد و در آن نمىجنگيدند ؛ ولى در اين ماه ، خونهاى ما را ريختند و حرمت ما را شكستند و فرزندان و زنان ما را اسير كردند و خيمهها را آتش زدند و غارت كردند و
هامش
( 1 ) - معارف و معاريف ، ج 4 ، ص 1990 .
( 2 ) - گلواژه ، ج 2 ، ص 131 ، منتخب التواريخ ، ص 333 .