برخى اشعار هم به امام حسين « ع » نسبت داده شده ، در حالى كه قرنها پس از آن حضرت ، از زبان آن امام شهيد سروده شده ، و رواج يافته است ، از قبيل :
ان كان دين محمّد لم يستقم * الّا بقتلى يا سيوف خذينى « 1 »
شعر عاشورا
استفاده از قالب نافذ و ماندگار شعر براى زنده نگهداشتن حماسهء عاشورا و ياد امام حسين « ع » از ديرباز رواج داشته و مورد تشويق اهل بيت بوده است و مرثيه ، از محورهاى عمدهء سرودههاى شاعران شيعى و علاقهمند به خاندان نبوّت به شمار مىآمده و مىآيد .
امام حسين « ع » كشتهء اشكها و زندهء مرثيههاست . از حضرت صادق « ع » روايت است : « ما من احد قال فى الحسين شعرا فبكى و ابكى به الّا اوجب اللّه له الجنّة و غفر له » « 2 » از اين رهگذر ، انبوهى از سرودههاى عاشورايى در قالب قصيده ، مثنوى ، رباعى ، دو بيتى ، تركيب بند ، نوحه و تعزيه در فرهنگ دينى ما وجود دارد كه در سوگواريها و مناسبتهاى گوناگون مورد بهرهبردارى قرار مىگيرد .
شاعران عاشورايى ، احساس خويش را نسبت به آن حماسه در قالب شعر ، بيان مىكنند و از اين راه ، بخشى از ادبيّات غنى شيعه در زبانهاى مختلف شكل مىگيرد . در زبان عربى ، از همان آغاز ، پس از حادثهء كربلا ، آن ماجرا به شعر راه يافت و بازماندگان شهدا از اهل بيت « ع » به سرودن مرثيه پرداختند . سپس شاعران ديگر در سالها و قرنهاى ديگر ، همواره شعر را در ترسيم نهضت كربلا و مصيبتهاى اهل بيت به كار گرفتند . سلسلهء شاعران مرثيه سرا طولانى است . از جمله مىتوان از اينان ياد كرد : سليمان بن قته ( م 126 ) ، كميت بن زيد ( م 126 ) ، سيّد حميرى ( م 183 ) ، منصور نمرى ( م 190 ) ، دعبل خزاعى ( م 246 ) ، صنوبرى ( م 334 ) ، زاهى ( م 352 ) ، ابو فراس حمدانى ( م 357 ) ، سيّد رضى ( م 406 ) ، علاء الدين حلّى ( م 786 ) ، ابراهيم كفعمى ( م 905 ) و . . . ديگران .
سبك شاعران در سرودن شعر عاشورا نيز متفاوت بوده است . برخى در قالب سوزناكترين مرثيهها ، عواطف را بر انگيختهاند و به جنبههاى عاطفى و روحى بيشتر تكيه
هامش
( 1 ) - از شيخ محسن ابى الحب خثعمى ( 1305 - 1235 ق ) است از شاعران خاندان آل ابى الحبّ در كربلا كه ديوان مخطوطى دارد به نام « الحائريات » و بيت بالا ، در يكى از قصايد مشهور اوست ( تراث كربلا ، سلمان هادى طعمه ، ص 156 ) .
( 2 ) - رجال شيخ طوسى ، ص 289 .