- افشاگرى بر ضدّ ستمگران حاكم و جنايتهايشان نسبت به طرفداران « حقّ » و طالبان « عدل » .
- تولّى و تبرّى ، شفاعت ، توسّل ، دعا و . . . معارفى از اين قبيل .
- طرح آرمانهاى و الا و خواستههاى متعالى و نيازهاى برتر .
- و برخى موضوعات ديگر . در واقع ، يك سرى معارف دينى و ارزشهاى مكتبى و فضايل رفتارى در قالب فقرات زيارتنامه ، از طريق ائمّه به شيعيان و زائران آموخته شده است . زيارتنامهها ، نوعى اعلام مواضع اعتقادى ، اخلاقى و سياسى است كه توسّط زائر ، در مقدّسترين مكانها ، با زبانى رسا ابراز مىشود .
« سلام » ها و « لعن » ها ، محور عمدهء ديگرى در زيارتنامههاست ، بخصوص آنچه به شهداى عاشورا مربوط مىشود . سلام به امام و پيامبر و شهيد مورد زيارت ، و لعنت به دشمنان ، ظالمان ، غاصبان ، شريكان جور ، همدستان ظالم ، راضيان به ستم ، زمينهسازان ظلم .
« حبّ و بغض » ، جلوهء ديگرى از اصل مهمّ « تولّى » و « تبرّى » است كه با عبارات مختلف در زيارتنامهها آمده است ، از سادهترين شكل آن كه حالت قلبى است ، تا شديدترين صورت برونى آن كه با عنوان « حرب » و « سلم » مطرح شده است . « بيعت » ، عنصر ديگرى در زيارتنامههاست . پيمان و ميثاق زائر با امام و شهدا . « جهاد » ، محتواى زندهء ديگرى در راستاى عملكرد اولياء خدا . مثلا در مورد پيامبر خدا ، امير المؤمنين ، حمزهء سيد الشهدا ، امام حسن ، امام حسين ، شهداى احد ، شهداى كربلا و . . . تعبير « جهاد » به كار رفته است ، با خطابهايى چون : « جاهدت فى سبيل الله ، جاهدت فى الله حقّ جهاده ، جاهدت الملحدين . . . » و « شهادت » ، از جلوههاى بسيار روشن فرهنگ عاشوراست كه در زيارتنامهها ديده مىشود .
فرهنگ شهادت و نيز شهادت طلبى ، در جا به جاى زيارتهاى مأثوره ديده مىشود .
كشته شدن در راه خدا و بر منهاج رسول الله و دين حق و سعادتمند شدن در سايهء شهادت ، و طرح جدّى اين مسائل ، معارضه با تبليغات دشمنانى است كه شهداى كربلا و سيد الشهدا را ياغى بر خليفه و خارجى معرّفى مىكردند . در زيارتى كه امام هادى « ع » آموزش داده است ، مىخوانيم : « اشهد انّك و من قتل معك شهداء احياء » . در زيارتنامههاى متعدد و نيز ادعيه گوناگون ، از خواستههاى زائر ، توفيق قيام و خونخواهى
فرهنگ عاشورا ( فارسي ) — صفحة 212
مساهمون: جواد محدثى
ص٢١٢