زيارتنامه
متنى كه هنگام زيارت مرقد پاك امام حسين « ع » و هر يك از امامان معصوم و ذريّهء پاك پيامبر و شهداى اهل بيت خوانده مىشود ، دعايى كه به عنوان تشرّف باطنى براى ائمّه و امامزادگان مىخوانند و حاوى سلام و درود زائر نسبت به مدفون در آن مرقدهاست .
از آنجا كه « زائر » را ادب و معرفت شرط است ، پس سخنى كه هنگام زيارت بر زبان مىآورد ، بايد و الا و عارفانه و مؤدّبانه باشد . هر زائر مىتواند از پيش خود و به زبان خود ، جملاتى و نيايش و دعايى را به عنوان زيارتنامه بخواند ، ولى در منابع ما ، متونى به نام « زيارتنامه » نقل شده كه سند آنها به ائمّه مىرسد و به عنوان « زيارتهاى مأثوره » شناخته مىشود . علماى دين ، كتب متعدّدى به صورت مجموعههاى زيارات ، تدوين كردهاند ، كه آميختهاى است از زيارتهاى مستند و منقول از معصومين و زياراتى كه انشاى علماى بزرگ است . در اين ميان ، آنچه از ائمّه نقل شده ، بسيار است ، همچون زيارتهاى : امين الله ، جامعهء كبيره ، وارث ، عاشورا و زيارت اربعين . كتابهاى دعا و زيارات نيز بسيار است ، همچون : مصباح المتهجّد ، مفاتيح الجنان ، مزار ، بحار الأنوار ( جلد زيارات ) .
دقت در مضامين و محتواهاى زيارتنامهها بسيار مفيد است . مفاهيم كلّى كه در زيارات ديده مىشود ، بسيار است ، از جمله : محبّت ، مودّت ، موالات ، اطاعت ، صلوات ، سلام ، عهد ، شفاعت ، توسّل ، وفا ، دعوت ، نصرت ، تسليم ، تصديق ، صبر ، تولّى و تبرّى ، مواسات ، نماز ، زكات ، زيارت ، تبليغ ، وراثت ، مساعدت ، معاونت ، سعادت ، رضا ، خونخواهى ، جنگ و صلح ، امر به معروف و نهى از منكر ، تقرّب به خدا ، برائت از دشمنان ، ولايت ، فوز ، نصيحت ، جهاد ، فدا شدن و . . . دهها عناوين و مفاهيم كلّى كه از مطالعهء فقرات زيارتنامهها بر مىآيد . اوصافى كه در زيارتنامهها آمده ، برخى كلّى و قابل انطباق بر همهء ائمّه و معصومين است ، و برخى هم به تناسب وضعيت زندگى و شهادت امام خاصّ يا امامزاده و شهيد بخصوصى به كار رفته است . محورهاى كلّى مفاهيمى كه در زيارتنامهها آمده است ، مىتواند اين گونه فهرست شود :
- مسائل اعتقادى ، توحيد ، نبوّت ، صفات خدا . . .
- شناخت ائمّه ، اوصاف ، فضايل و مقاماتشان .
- تاريخ زندگى و عملكرد اولياء دين و مظلوميّتهايشان .
- پيوندهاى « ولايى » بين زائر و پيشوا و همسويى در فكر و موضع و عمل و اقدام .