در عصر حاضر ، باب ساعات را « باب توما » مىنامند و آثارى از اين دروازهء قديمى باقى مانده است و امروزه باب توما از محلّههاى مسيحىنشين شهر دمشق است و نسبت به نقاط ديگر شهر ، از هم پاشيدهتر و كثيفتر به نظر مىرسد . « 1 »
دريد
نام پرچمدار سپاه عمر سعد در روز عاشورا است .
دستان بريده
يا دستهاى قلم شده . منظور دو دست علمدار كربلا ابا الفضل « ع » است كه چون روز عاشورا براى آوردن آب به خيمهها ، به سوى فرات رفت ، در درگيرى با كمين نيروهاى دشمن ، ابتدا دست راستش از كار افتاد و با رجز « و الله ان قطعتموا يمينى . . . » مىكوشيد تا آب را به خيمهها برساند . دست چپش هم قطع شد . وى به رجز و مبارزه ادامه داد تا به شهادت رسيد . در مرثيهها براى بىدستى علمدار رشيد عاشورا ، جايگاه خاصّى است و از زبان حال مادرش « ام البنين » هم نوحهها خوانده مىشود .
كاش مىگشتم فداى دست تو * تا نمىديدم عزاى دست تو
خيمههاى ظهر عاشورا هنوز * تكيه دارد بر عصاى دست تو
از درخت سبز باغ مصطفى * تا فتاده شاخههاى دست تو
اشك مىريزد ز چشم اهل دل * در عزاى غمفزاى دست تو
يك چمن گلهاى سرخ نينوا * سبز مىگردد به پاى دست تو
در شگفتم از تو اى دست خدا * چيست آيا خونبهاى دست تو ؟ « 2 »
- عباس بن على ، فرات
دستههاى عزادارى
دسته : گروهى از مردم كه در جايى گرد آيند و يا با هم حركت كنند و كارى را انجام دهند . گروهى كه با تشريفات خاصّى در خيابانها و كوچهها حركت مىكنند و با هم اشعارى خوانند ؛ براى اقامهء عزادارى سيد الشهدا و ائمّهء ديگر . « 3 » حركتشان به صورت
هامش
( 1 ) - دايره المعارف تشيّع ، ج 3 ، ص 12 . ( به نقلى ، توقف سهساعتهء آنان يكى از درهاى قصر بود و به آن « باب الساعات » گفتند . رياض القدس ، ج 2 ، ص 294 به نقل از منتخب طريحى ) .
( 2 ) - صادق رحمانى .
( 3 ) - فرهنگ فارسى ، معين .