عاشورا ، سرمايهء الهامبخش مجاهدان در طول تاريخ گشت و خون سيد الشهدا و شهداى كربلا ، خون حماسهسازان ظلم ستيز را به جوش آورد .
- شهادت ، فتح ، احدى الحسنين ، عاشورا در نظر ديگران ، آثار و نتايج نهضت عاشورا
[ چ ]
چاوشخوانى
چاووش ، به معناى پيشرو لشكر و قافله است ، كسى كه پيشاپيش قافله يا زوّار حركت كند و آواز خواند . « 1 » كسى كه در دربار شاهان يا در نزد امرا و بزرگان وظيفهدار امور تشريفاتى بوده ، در روزهاى سلام ، اشخاص را به حضور آنان معرّفى مىنموده است . « 2 »
در فرهنگ دينى در گذشته رسم بود كه طبق مراسم سنّتى ، هنگام رفتن اشخاص از شهرها و روستاها به زيارت نجف ، كربلا ، خراسان يا سفر حج ، اشخاصى به نام « چاووش خوان » اشعارى را با لحنى سوزناك و خاصّ مىخواندند . هم هنگامه بدرقهء زائر ، هم وقت استقبال ، به صورت تكخوانى يا همخوانى . محتواى اشعار هم اغلب سلام و صلوات بر پيامبر و اهل بيت او يا فراخوانى به پيوستن به كاروان زيارت بوده است . چاوشخوانى ، حرفهاى معنوى و پر از صفا بود كه صداى خوش و لحنى دلنشين مىخواست و پاكى و ديندارى و عشق به اهل بيت . چاووشخوانان ، « مناديان راه خدا و قاصدان مرقد مطهّر اوليا » بودند و « بانگ چاووشان » مردم را به هلهله و غوغا و بىآرامى دل مىرساند » . در هر فقرهاى ، مصرع « كه بر حبيب خدا ختم انبيا صلوات » كه چاووش خوان مىخواند ، از مردم صلوات مىگرفت . شعرهايى از اين قبيل :
ز تربت شهدا بوى سيب مىآيد * ز طوس ، بوى رضاى غريب مىآيد
هر كه دارد هوس كرب و بلا ، بسم اللّه * هر كه دارد هوس حب خدا ، بسم اللّه
بر مشامم مىرسد هر لحظه بوى كربلا * ترسم آخر جان دهم در آرزوى كربلا « 3 »
اين مراسم سنّتى ، در جاهاى مختلف ، تشريفات خاص و اشعار متفاوتى دارد . به
هامش
( 1 ) - فرهنگ فارسى ، معين .
( 2 ) - لغتنامه ، دهخدا .
( 3 ) - به تحليل اين مراسم و نمونههايى از متن چاووشخوانيها در « درآمدى بر نمايش و نيايش در ايران » از جابر عناصرى مراجعه كنيد .