1 . گروهى از آنها مىگويند : هر انسانى دو كتاب و دفتر دارد . يكى دفتر طاعات كه طاعتهاى او را فرشتگان در آن نوشتهاند « 1 » و ديگرى دفتر معاصى كه گناهان در او نوشته شده است . آنگاه دفتر طاعات را در كفه خير ترازو و دفتر سيئات را در كفه شر ترازو مىگذارند و هر طرف سنگينتر شد و بر طرف ديگر چربيد دليل بر اين است كه صاحب اين نامه عمل از آن گروه است .
دليل اين عده اين است كه در قرآن كلمهء ميزان آمده كه به معناى ترازوى دو كفه است و قانون اين است كه تا قرينهاى بر خلاف نيايد ما كلام را بر معناى حقيقى آن حمل كنيم .
2 . گروه ديگر گفتهاند : ميزان به معناى حقيقى كلمه نيست ، بلكه ميزان عبارت است از همان عدل الهى .
3 . و گروهى بر آناند كه مراد از ميزان ، انبيا و اوصيا عليهم السّلام هستند . در روايات آمده كه امام صادق عليه السّلام فرمود :
هم الأنبياء و الأوصياء . « 2 »
4 . گروهى مىگويند : مراد ظهور قدر مؤمن و خوارى كافر است .
شايد بتوان گفت : ميزان هر چيزى به حسب همان چيز است و ميزان اعمال هم چيزى است مناسب با خود اعمال كه كارهاى نيك و بد را از يكديگر امتياز داده و كم و زياد آنها را تشخيص دهد و اخلاق حسنه را از رذيله جدا سازد و درجاتشان را معين كند و عقايد حقه را از باطله جدا كند ، و اللّه اعلم بالصواب .
صراط
صراط در لغت به معناى طريق و راه است و در لسان شرع بر دو وجه اطلاق شده است :
1 . صراط دنيوى ؛
2 . صراط اخروى .
هامش
( 1 ) .إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ * كِراماً كاتِبِينَ .( سوره انفطار ، آيه 10 و 11 )
( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 7 ، ص 249 .