آيات فوق مربوط به عذاب در همين دنياست . دربارهء اقوام و امتهاى پيشين مكرر در قرآن خبر داده و فرموده ما آنها را عذاب كرديم . بنابراين ، عذاب در دنيا ممكن است و عذاب در قبر هم ممكن است و وقتى كه به آيات مراجعه مىكنيم مىبينيم خبر از وقوع عذاب در قبر مىدهد ، پس عذاب قبر يا عالم برزخ حق است . به عنوان نمونه به چند آيه و روايت اشاره مىكنيم :
1 . خداوند در يكى از آيات قرآن ، عذاب روز قيامت را عطف كرده بر عذابى كه عبارت است از عرضه كردن نار در آل فرعون صبح و شام و معطوف عليه غير از معطوف است :
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ ؛
« 1 »
[ اينك هر ] صبح و شام بر آتش عرضه مىشوند ، و روزى كه رستاخيز برپا شود [ فرياد مىرسد كه ] فرعونيان را در سختترين [ انواع ] عذاب درآوريد » .
پس معلوم مىشود كه اين عذاب صبح و شام غير از عذاب قيامت و قبل از قيامت و در قبر است و علاوه بر عطف اگر عذاب قيامت باشد عرضه شدن صبح و شام ندارد بلكه هميشگى است .
2 . در حديثى آمده است :
إنّ القبر روضة من رياض الجنّة أو حفرة من حفر النّيران . « 2 »
3 . در آيهء شريفهاى ديگر خداوند متعال رجوع به سوى خود را در قيامت ، دوبار زنده شدن ذكر مىكند :
كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ؛
« 3 »
چگونه خدا را منكريد ؟ با آنكه مردگانى بوديد و شما را زنده كرد ؛
هامش
( 1 ) . سوره غافر ، آيه 46 .
( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 6 ، ص 214 .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيه 28 .