و دهها آيه ديگر كه به خوبى مدعاى ما را ثابت مىكند و دلالت مىكند بر اين كه اين بلاها عكس العمل اعمال ماست .
3 . بلاها و مصيبات عامل تكامل انساناند . از ديدگاه اسلام جهان همانند مدرسهاى است كه همه انسانها دانشآموزان اين مدرسه و در آن بايد مدارج كمال و ترقى را بپيمايند و انسان كامل شوند و پيمودن اين مدارج بدون تحمل مشقتها و سختىها ميسور نيست به عنوان مثال ، كودكى را كه على الدوام در ناز و نعمت به سر برده و كمتر تلاش و حركت جسمانى داشته با كودكى كه دائما در حال تلاش و كوشش بوده و با گرسنگىها و سختىها و سرما و گرما در آويخته و پنجه نرم كرده مقايسه كنيد ، كدام يك مقاومترند ؟ كدام سختكوشترند ؟
مثال ديگر اين كه انسان متفكرى كه انديشهء او در مسائل عميق عقلى ورزيده شده و صاحب انديشهاى صائب و بلند گرديده را با انسانى كه هرگز تن به تفكر نداده و در برهانيات غوطهور نشده مقايسه كنيد ؟ آيا هر دو مساوىاند ؟ قرآن مىفرمايد :
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ ،
« 1 »
هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ ،
« 2 »
هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُماتُ وَ النُّورُ ،
« 3 » حاشا و كلّا كه مساوى باشند .
در مثال سوم ، درختانى را كه در باغستانها و زير نظر و پرورش باغبانان توانا رشد كرده و همواره از آب استفاده كرده و خارهاى كنار آنها نابود شده مقايسه كنيد با درختانى كه دامنه كوههاى سر به فلك كشيده متولد شده و رشد يافته و على الدوام با بادها و طوفانها و با گرما و سرما مبارزه كرده كدام يك استقامتشان بيشتر است ؟
امام على عليه السّلام به عثمان بن حنيف مىفرمايد :
و كأنّى بقائلكم يقول إذا كان هذا قوت ابن أبى طالب فقد قعد به الضّعف عن قتال الأقران و منازلة الشّجعان ألا و إنّ الشّجرة البرّيّة أصلب عودا و الرّواتع الخضرة أرقّ جلودا و النّابتات العذية أقوى وقودا و أبطأ خمودا . . . و اللّه لو تظاهرت العرب على قتالى لما ولّيت عنها . « 4 »
هامش
( 1 ) . سوره زمر ، آيه 9 .
( 2 ) . سوره انعام ، آيه 50 .
( 3 ) . سوره رعد ، آيه 16 .
( 4 ) . نهج البلاغه ، نامهء 45 .