و الّا فلا و المريض اذا برىء او قدم المسافر قبل الزوال و لم يفطر امسكا واجبا و اجزأهما و الّا فلا و لو استمر المرض الى رمضان آخر سقط القضاء و تصدق عن الماضي لكل يوم بمدّ و لو برىء بينهما و كان عازما على الصوم قضاه و لا كفارة و ان تهاون قضى و تصدق عن كل يوم بمدّ و حكم ما زاد على رمضانين
شرح
نيست ولى هرگاه طفل پيش از اذان به سن بلوغ برسد يا ديوانه پيش از اذان صبح افاقه پيدا كند واجب است آن روز را روزه بگيرند و اگر پس از اذان صبح بالغ يا عاقل شوند روزه گرفتن در آن روز بر ايشان واجب نيست .
5 و 6 - افراد مريض كه روزه بر ايشان ضرر دارد و نيز افراد مسافر هم از روزهدارى معذورند ولى هرگاه مريض پيش از ظهر بهبودى يابد و يا مسافر قبل از ظهر به وطن در آيد چنانچه تا آن لحظه افطار نكرد بر هر دو گروه واجب است كه آن روز را روزه بدارند و همان مجزى است يعنى بعداً قضا لازم نيست و اگر افطار كرده باشند يا بعد از ظهر سلامتى و بودن در وطن حاصل شود امساك در آن روز مستحب است نه واجب آرى بعداً قضاى آن روز را بايد انجام دهند .
مسأله : هرگاه بيمارى مرضش از ماه رمضان قبل تا ماه رمضان بعد طول بكشد و در تمام مدت يازده ماه ميان دو رمضان نتواند روزههاى رمضان قبل را قضا كند روزههاى آن ماه از او ساقط است و تنها بجاى هر روز كه براى مرض افطار كرده يك مدّ طعام بايد كفاره بپردازد و اگر ما بين دو رمضان خوب شود و تصميم داشته باشد كه قضاها را بجاى آورد ولى موفق نشود تا ماه رمضان ديگر تنها بايد قضا كند و كفارهاى در ميان نيست و اگر مسامحه نمود و تا ماه رمضان بعدى طول كشيد هم بايد قضا كند و هم عوض هر روز يك مدّ طعام به مساكين بپردازد .
مسأله : حكم بيش از دو ماه رمضان حكم يك رمضان است يعنى بيش از يك كفاره ندارد .
مسأله ديگر : بر شخص مسافر و مريض افطار در ماه رمضان واجب است و حق