اين آيت كه :
وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا
.
در حقّ امّت تو فرستاد يا در حق ما كه أمّت موسى هستيم ؟ پيغمبر ، عليه السّلام ، گفت : در حقّ همه فرستاد . علما گفتند : اى محمّد ، نه تو در قرآن مىخوانى كه حق تعالى موسى را ، عليه السّلام ، تورات بداد كه بيان همه چيز در ان بياورده است و كتاب تورات پيش ماست و ما علم آن مىدانيم ؟
پيغمبر ، عليه السّلام ، گفت : بلى و لكن علم تورات در جنب علم حق تعالى قطرهاى است از درياى علم وى . پس حق تعالى تصديق سخن پيغمبر را ، عليه السّلام ، اين آيت فرو فرستاد . قوله تعالى :
وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ [ 1 ]
.
گفتا : اگر همهء درختان ، كه در روى زمين است ، قلم گردد و جملهء درياها مداد گردد و خلق عالم نويسنده شوند و شب و روز علم و حكمت نويسند ، تا آن زمان كه * درياها خشك شود و مدادها و درختها نيست گردد و مردم همه خسته گردند ، آن همه در جنب علم حق تعالى قطرهاى نباشد از دريائى ، بلكه ذرّهاى نبود از عالمى .
تمام شد جواب مسألهها كه كافران قريش به امتحان از پيغمبر ، عليه السّلام پرسيده بودند . و اللّه أعلم .
باز آمديم بسر حكايت پيغمبر ، عليه السّلام ، با كافران مكّه .
محمّد بن إسحاق گويد ، رحمة اللّه عليه :
چون حق تعالى بيان آن مسائل كه [ 2 ] امتحان كرده بودند فرو فرستاد ، بعد از ان در جواب آن اقتراحها كه از وى كرده بودند ، و بتفصيل حكايت آن
هامش
[ ( 1 - ) ] لقمان ، 27 .
[ ( 2 - ) ] روا + قريش از پيغامبر .