16 - ابن كثير ( أبو الفداء اسماعيل بن عمر ) در كتاب تاريخ مفصل خود در چهارده مجلّد موسوم به البدايه و النّهايه [ 1 ] شرح احوال پيغمبر اكرم صلعم را به تفصيل آورده است . قسمت مربوط به حيات پيغمبر صلعم از كتاب مزبور بطور جداگانه به نام السّيرة النبويّه [ 2 ] در چهار مجلّد نيز به طبع رسيده است .
ابن كثير در كتاب خود به كرّات و در همه جا از ابن اسحاق نقل قول كرده است و غالبا راويان وى را نام نمىبرد مگر در بعضى از موارد كه از طريق يونس بن بكير و زياد بن عبد اللّه البكّائى و سلمة بن الفضل نقل خبر كرده است . بطور كلى مىتوان گفت كه در مورد أخبار منقول از ابن اسحاق مآخذ ابن كثير از كتابهاى سيرهء ابن هشام و تاريخ و تفسير طبرى و روض الأنف سهيلى و امثال آن خارج نيست ، ولى چون ابن كثير در تأليف كتاب خود به منابع متعدّدى رجوع كرده است بعيد نيست كه از ابن اسحاق أخبارى را نقل كرده باشد كه در منابع مذكور قبلى وجود نداشته باشد .
علاوه بر منابع تاريخى ، ابن كثير از مجموعههاى مختلفهء حديث مانند كتب صحاح و مسانيد استفاده كرده و أخبار منابع مختلفه را در برابر يك ديگر نهاده است .
17 - ابن حجر عسقلانى در فتح البارى فى شرح صحيح البخارى [ 3 ] خود از ابن اسحاق نقل خبر كرده است و از اين نقلها چنين برمىآيد كه ابن حجر علاوه بر سيرهء ابن هشام كه چند بار آن را به نام سيرهء ابن اسحاق ياد مىكند [ 4 ] از وجود كتاب المبتدء ابن اسحاق نيز اطلاع داشته [ 5 ] و از ان نقل خبر كرده است .
هامش
[ ( 1 - ) ] مكتبة المعارف ، بيروت ، 1966 .
[ ( 2 - ) ] عيسى البابى الحلبى ، قاهره 1384 ، تحقيق مصطفى عبد الواحد .
[ ( 3 - ) ] دار المعرفه ، بيروت ، افست از چاپ بولاق 1301 .
[ ( 4 - ) ] فتح البارى ، ج 3 ، ص 305 س 20 ، ج 6 ص 266 س 4 ، ج 7 ص 186 س 4 و ص 298 س 16 ، ج 8 ص 115 س 32 .
[ ( 5 - ) ] فتح البارى ، ج 6 ص 266 س 18 .