داد و فقط مىتوان احتمال داد كه در تأليف خود تاريخ طبرى و سيرهء ابن هشام و يا يكى ديگر از روايات ابن اسحاق را در مدّ نظر داشته است .
11 - حاكم نيشابورى در المستدرك على الصّحيحين فى الحديث [ 1 ] از محمّد بن اسحاق اخبار بسيارى نقل كرده است ، خصوصا در مجلّد دوم كه شامل تفسير سورههاى قرآنى و تاريخ انبيا است ، و در مجلّد سوم كه شامل اخبار مربوط به هجرت و مغازى و سراياى پيغمبر صلعم و معرفة الصّحابه است .
حاكم نيشابورى از غالب شاگردان بلا فصل مشهور ابن اسحاق مانند ابراهيم ابن سعد و سلمة بن الفضل و عبد اللّه بن إدريس و عبد اللّه بن نمير و محمّد بن سلمه و زياد بن عبد اللّه البكّائى و يزيد بن هارون و يونس بن بكير ، چنان كه گذشت ، و بسيارى از راويان غير مشهور او نقل خبر كرده است . ولى از همه بيشتر از يونس بن بكير روايت نموده چنان كه در مجلّد سوم از يونس 88 بار و از ابراهيم بن سعد 9 بار و از زياد بن عبد اللّه البكّائى فقط 6 بار نقل كرده است .
مقايسهء اخبارى كه در مستدرك از ابن اسحاق نقل شده با اخبار موجود در ساير منابع مانند سيرهء ابن هشام و تاريخ و تفسير طبرى براى مطالعه در اختلاف روايات و براى بدست آوردن مجموعهاى از كليهء اخبار منقول از ابن اسحاق حائز اهميت فراوانى است .
ما فهرستى از روايات ابن اسحاق كه در كتاب مستدرك حاكم آمده است بدست آوردهايم كه نشر آن را به وقت ديگرى محوّل مىكنيم .
12 - أبو نعيم اصفهانى در كتاب دلائل النبوّه [ 2 ] ، چنان كه در قسمت مربوط به راويان ابن اسحاق به كتاب او استناد كرديم ، مكرّرا از ابن اسحاق نقل قول كرده
هامش
[ ( 1 - ) ] رياض ، مكتبة النصر ، افست از چاپ 1335 حيدر آباد .
[ ( 2 - ) ] حيدر آباد ، چاپ دوم ، 1369 . در مورد أبو نعيم از مقالهء گيوم استفاده كردهايم ، رجوع شود به منابع به زبانهاى اروپائى شمارهء 13 مكرر .