داراى شرافت خانوادگى ، امّا ديندار ، دين خود را ( با بر آوردن حاجتت ) حفظ مىكند ، امّا جوانمرد ، از مردانگى خود شرم مىبرد ( كه پاسخت ندهد ) و امّا با شرافت مىفهمد كه تو با رو انداختن به او از آبروى خود گذشتى از اين رو در حفظ آبرويت - كه نكند بدون برآورده شدن حاجتت برگردى - مىكوشد » « 1 » .
موارد حاجت خواستن
[ 857 ] - 40 - شيخ صدوق با سند خود ، از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند كه فرمود : مردى ( نيازمند ) گذرش به عثمان بن عفّان - كه بر در مسجد نشسته بود - افتاد ، به او اظهار نيازمندى كرد ، فرمان داد تا پنج درهم به او بدهند . مرد گفت : راهنمائيم كن ، عثمان گفت : اينك ( روبروى تو ) جوانانى ( حضور دارند ) كه مىبينى - و با دست خود به آن گوشهء مسجد كه حسن عليه السّلام و حسين عليه السّلام و عبد اللّه بن جعفر بودند اشاره نمود - پس او به سوى آنان رفته ، سلام نمود و حاجت طلبيد . امام حسن عليه السّلام و امام حسين عليه السّلام فرمودند : « اى مرد ، جز در يكى از سه مورد ، طلب حاجت روا نيست : خونى ( بنا حقّ ريخته ) كه داغدار نموده است . يا قرضى كه زخم به دل افكنده است ، يا فقرى كه تيرهبختى آورده است ، اكنون در كدام مورد ، درخواست مىكنى » « 2 » ؟ عرض كرد : در يكى از اين سه مورد ، پس امام حسن عليه السّلام پنجاه دينار ، و امام حسين عليه السّلام چهل و نه دينار ، و عبد اللّه بن جعفر چهل و هشت دينار به او عطا فرمودند .
آن مرد برگشت تا به عثمان رسيد ، پرسيد : چه كردى ؟ گفت : من نزد تو آمدم و درخواستى نمودم به مقدارى كه دانى دستور دادى و نپرسيدى كه نيازم چيست . امّا وقتى از اين آقا كه داراى موى سر بلند است طلب حاجت نمودم . پرسيد : حاجتت چيست ؟ زيرا جز در يكى از
هامش
( 1 ) امّا خمسمائة فاقض بها دينك ، و أمّا خمسمائة فاستعن بها على دهرك ، و لا ترفع حاجتك إلّا الى أحد ثلاثة : الى ذى دين ، أو مروءة ، أو حسب فأمّا ذو الدّين فيصون دينه و أمّا ذو المروءة فإنّه يستحيى لمروئته ، و أمّا ذو الحسب فيعلم أنّك لم تكرم وجهك أن تبذله له في حاجتك فهو يصون وجهك أن يردّك به غير قضاء حاجتك .
( 2 ) يا هذا إنّ المسألة لا تحلّ إلّا في إحدى ثلاث : دم مفجع ، أو دين مقرح ، أو فقر مدقع ، ففي أيّها تسأل ؟