كارشان گذشته و تمام شده ، بعد به من وحى شد كه چنين جريانى رخ داد .
حال قرآن آن جريانهايى را كه در ميان آنها رخ داده است و آنها در ميان خود بازگو كردهاند ، از آن جهت كه خيلى شباهت دارد به آنچه در ميان بشر رخ مىدهد ، بازگو كرده است .
صالح و ناصالح در جن
آن گروه بعد از آنكه ايمان آوردند ، با قوم خودشان اينچنين گفتند : وَ انّا مِنَّا الصّالِحونَ وَ مِنّا دونَ ذلِكَ كُنّا طَرائِقَ قِدَداً يعنى برخى از ما صالح و شايسته هستيم و برخى ديگر اينچنين نيستيم غير اين هستيم و تازه غير اين هم [ كه هستيم ] يكجور نيستيم ، طرائق و راههاى مختلف هستيم . اين مطلب چيست ؟ عين همان جريانى كه در بشر وجود دارد - چون در بشر به حكم همان اختيار و آزادى و مكلّف بودن اين جريانها به وجود مىآيد - در ميان آنها هم به وجود آمده . حيوان طرائق نيست ، طريقه است ؛ يعنى هر نوع حيوانى چون به حكم غريزه كار مىكند يك راه و روش مخصوص دارد و لهذا همهء افراد حيوانها از يك خصلت خاص به نحو شبيه يكديگر برخوردار هستند . مثلًا همهء گربههاى دنيا يك جور خصلت دارند ، همهء سگهاى دنيا يك جور خصلت دارند ، همهء گوسفندها يك جور ، همهء اسبها يك جور ؛ چون كارشان به حكم غريزه است ، يعنى كارى كه مىكنند كارى است كه خلقت در جلو راه آنها گذاشته است و نوعى اجبار در كارشان هست . ولى انسان اين طور نيست ؛ انسانها اولًا تقسيم مىشوند به انسانهاى صالح و شايسته كه راه صحيح زندگى را پيش گرفتهاند و انسانهاى ناصالح كه راه صحيح را پيش نگرفتهاند . تازه انسانهاى ناصالح هم يك راه نرفتهاند هر گروهشان يك راهى رفتهاند .
در اين جهت ، جنها هم مانند ما هستند ؛ چون مانند ما هستند قرآن اين حرفى را كه در ميان آنها بازگو شده است نقل مىكند كه گفت : وَ انّا مِنَّا الصّالِحونَ بعضى از ما صالحان هستيم وَ مِنّا دونَ ذلِكَ بعضى از ما غير اين هستيم يعنى صالح نيستيم ؛ ولى آنهايى هم كه غير اين هستيم يك گروه نيستيم ، گروههاى متعدد [ هستيم . ] كُنّا طَرائِقَ قِدَداً ما طريقهها و راههاى مختلف هستيم و قسمت قسمت ، متفرق ، متشتت .