مكّار مكر مىكند . لازمهء ايمان اين نيست كه انسان سياست و روشى را كه در مقابل ديگران پيش مىگيرد صددرصد آشكار كند و به اصطلاح امروز دست خودش را رو كند تا طرف بخواند و بعد بر ضدش رفتار كند . اين كه حماقت است . منتها فرق ميان مكر خوب و مكر بد - كه مكر خوب را « تدبير » مىگوييم - در نيت نهايى است كه آدمى كه مكرش بد است ، بر اساس يك سوءنيت يك كار پوشيده را انجام مىدهد ، ولى آن كسى كه نيت خير دارد ، بر اساس يك حسن نيت كار پوشيدهاى را انجام مىدهد . مقصود از « كار پوشيده » اين است كه كارى كه انجام مىدهد راز و سرّ اين كار بر طرف روشن نيست ، طرف نمىتواند دست او را بخواند كه كار او براى چيست ، و بسا هست در مورد او اشتباه مىكند .
حال ، رفتار خداوند با بندگان دو جور است : گاهى راز مطلب خيلى آشكار است ، يعنى يك رابطهء علت و معلولى واضح و آشكارى هست كه انسان زود مىتواند راز مطلب را بفهمد . گاهى قضيه برعكس مىشود ، يعنى جريان كار عالم با انسان طورى رفتار و عمل مىكند كه راز مطلب بر انسان پوشيده است و انسان ضد آنچه كه هست خيال مىكند .
مثلًا ، اگر فرض كنيم كه انسان معصيتى را انجام بدهد و بلافاصله يا با فاصلهء كم نتيجهء بد آن معصيت را ببيند ، اين يك كار آشكار است ، يعنى عكسالعمل دارد ولى عكسالعمل آشكار . يا كار خيرى انجام بدهد و اثر كار خير خودش را خيلى واضح در عمل مشاهده كند ؛ اين يك كار آشكار است . اينكه انسان كار بد بكند و خود اثر كار بد خود را احساس كند ، خودش يك نعمتى است براى انسان . ولى يك وقت انسان مىرسد به آنجا كه استحقاق اين مقدار لطف را هم ندارد كه خداوند با چشاندن اثر گناه او ، او را بيدار كند و به او بفهماند . اين [ چشاندن ] خودش يك نعمت و لطفى است از پروردگار . گاهى اين لطف از او گرفته مىشود ؛ كار بد مىكند ، مىبيند برعكس بجاى اينكه يك اثر بد ببيند اثرهاى خوب مىبيند ، يعنى نعمتها بيشتر بر او مىبارد ، باب نعمت بيشتر به روى او باز مىشود ، هيچ اثر بد ظاهرى نمىبيند . آيا اين از باب اين است كه كار بد اثر بد ندارد ؟ نه ، اثر بد دارد ، ولى به دليل اينكه او چنين شايستگى نداشته است ، كار بد مىكند ، باب نعمت بيشتر به روى او باز مىشود ؛ بدتر مىكند و باز باب نعمت بيشتر به رويش باز مىشود . مىرسد به آنجا كه ديگر پيمانهاش پر مىشود ، يك وقتى به سراغ او مىآيند كه ديگر هيچ
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 623
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٢٣