« سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطومِ » ( عن قريبٍ بينى او را به خاك خواهيم ماليد ، روى بينىاش علامت خواهيم گذاشت ) اينجور تفسير كرديم كه مقصود اين است كه عنقريبٍ اينها به عذاب دنيا خواهند رسيد . عرض كرديم كه اين آيه در مكه است و اشاره است به اينكه اينها عنقريب به دست مؤمنين ذليل و منكوب مىشوند ، كه در جنگ بدر همينها بودند كه اينچنين شدند . بعد يكى از آقايان گفتند : اين « سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطومِ » را فقط يك نفر گفته است كه مربوط به دنياست ، اكثر گفتهاند مربوط به آخرت است . من تفسير را نگاه كردم ، مخصوصاً تفسير فخررازى كه اقوال را نقل مىكند ، ديدم اينجور نيست . دو قول بوده است : يكى قول آنهايى كه گفتهاند :
مقصود آخرت است ، و ديگر قول آنهايى كه گفتهاند : مقصود دنياست ؛ و شايد بيشتر كسانى هستند كه گفتهاند مقصود دنياست ، و بعلاوه منافاتى ميان جمع بين هر دو نيست .
مطلب ديگر اين است كه اين « كَذلِكَ الْعَذابُ » نيز قرينه است براى آن مطلب .
اينجا وقتى مىگويد اين است عذاب ، اينچنين عذاب مىكنيم ، معلوم مىشود آنجا هم وعدهء عذاب دنيا داده است ، چون اينجا عذاب دنياست ؛ منتها مىگويد عذاب دنيا رافع عذاب آخرت نيست : « وَلَعَذابُ الْاخِرَةِ اكْبَرُ » عذاب آخرت ، [ به نحو ] بزرگتر سر جاى خودش هست . پس اين هم قرينهاى است بر همان « سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطومِ » به آن معنا كه ما تفسير كرديم .
برخى گناهان در همين دنيا نيز عقوبت دارد
مطلب ديگرى به مناسبت آيات « انّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أصْحابَ الْجَنَّةِ . . . » عرض كنم و آن مطلب اين است كه خداوند عقوبت بعضى از گناهان را در همين دنيا مىكند ، و در آخرت [ عقوبت ] سر جاى خودش هست . در ميان عقوبتهايى كه در دنيا عكسالعمل دارد ، يكى همين گناهانى است كه منجر به محروم كردن و مخصوصاً دل شكستن يك عده مردم بيچاره و فقير و ضعيف مىشود . اين يك امر عجيبى است ؛ يكى مسألهء پدر و مادر است ، كه بدى كردن به پدر و مادر در همين دنيا عقوبت دارد و ديگر بدى كردن به مردم دلشكسته است . . . « 1 »
هامش
( 1 ) . [ متأسفانه اندكى از سخنان استاد شهيد روى نوار ضبط نشده است . ]