خورشيد كه اگر از يك طرف بسط مىشود ، از طرف ديگر قبض مىشود ؛ فرستاده مىشود و آورده مىشود ( يك چنين حالتى ) . بعد از آنكه فرمود فكر كنيد ( يعنى هر كسى كه در نظام عالم فكر كند خدا را مىشناسد و كسى كه خدا را بشناسد و خلق را از ناحيهء خدا بداند به حشر ايمان مىآورد ؛ نبودن قيامت با بودن خدا و با حكيم بودن خدا سازگار نيست ) مىفرمايد : « قُلْ هُوَ الَّذى ذَرَأَكُمْ فِى الْارْضِ و الَيْهِ تُحْشَرونَ » اوست [ كه شما را در زمين آفريد و پخش كرد و به سوى او جمع مىشويد ؛ ] نه اينكه همينطور خود به خود به حكم يك سلسله علل اتفاقيه و بىغرض و هدف ، اين حالت پخش صورت گرفته باشد ؛ اين پخش كردن براى يك جمع كردن است .
سؤال جدلى و جواب قرآن
[ مشركين ] هميشه يك سؤال عاميانه در اين زمينه از پيغمبر داشتند ، به اصطلاح يك سؤال تعجيزى ، يعنى محاجّهء جدل . در قرآن اين سؤال جدلى اينها مكرر آمده است :
تو مىگويى قيامتى هست ؟ بگو در چه تاريخى ، پنج سال ديگر ، ده سال ديگر ، هزار سال ديگر ، ده هزار سال ديگر ؟ به اصطلاح تقويمش را براى ما معين كن ؛ بگو در چه سالى و در چه روزى . ( در سورهء مباركهء إسراء هست كه : فَسَيُنْغِضونَ الَيْكَ رُؤوسَهُمْ وَ يَقولونَ مَتى هُوَ قُلْ عَسى أنْ يَكونَ قَريباً . « 1 » ) در مقابل اين سؤال ، قرآن هميشه به پيغمبر مىگويد بگو علم ساعت در نزد خداست ، علم در نزد خداست ، من نذيرى هستم ، به من گفتهاند و من مىدانم قيامتى هست ، اما اينكه چه وقت است ، آن در نزد خداست .
« وَ يَقولونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إنْ كُنْتُمْ صادِقينَ » مىگويند كه اين وعده كى تحقق مىپذيرد اگر راست مىگوييد ؟ سؤال ، سؤال عجيبى است ، مىگويد : « اگر راست مىگوييد » .
حال اگر پيغمبر مثلًا به اينها گفت در يك ميليون و پانصد و نود و هشت هزار و دويست و چند روز و چند ساعت و چند دقيقه ، آيا اين جواب است ؟ ( اين مىشود مثل جواب ملانصرالدين ؛ به او گفتند كجا وسط زمين است ؟ گفت همين جايى كه من هستم ؛ مىگويى نه ، بيا حساب كن . ) حالا اگر پيغمبر چنين چيزى بگويد شما قبول مىكنيد ؟ آخر يك وقت تو تاريخى را كه در يك جاى ديگر ضبط شده ، دارى ، از پيغمبر مىپرسى در چه تاريخى است ؟ تا بعد ببينى آيا با آنجور در مىآيد يا نه . اين
هامش
( 1 ) . اسراء / 51 .