همين عالم چيزهاى ديگرى بر ضد آنچه كه وجود دارد امكانپذير هست اما بدون آنكه آنچه كه بر ضد اين است درواقع مخالف اين باشد ، بلكه امرى است ما فوق اين .
حال برايتان مثالى عرض بكنم .
من نمىدانم اين مطلب حقيقت است يا افسانه ؛ مىگويند اول بارى كه هواپيما پيدا شده بود شخصى به حكيمى از حكيمان قديم ايران - كه معلوم مىشود آن سؤالكننده هم خودش يك آدم نيمهمطّلعى بوده و لهذا طرح قضيه را به صورت غلط كرده است - گفته بود : شما فيلسوفان مدعى هستيد كه يك جسم ثقيل و سنگين لازمهء طبيعتش به طور جبر اين است كه توجه به مركز زمين دارد ، و لهذا اگر ما سنگى را در بالا رها كنيم ، به طرف مركز زمين حركت مىكند ؛ يك قطعه آهن را رها كنيم ، به طرف مركز زمين حركت مىكند . گفت بله . گفت : اخيراً يك صنعتى در اروپا پيدا شده است كه اين صنعت نظريهء شما را باطل كرده است ، معلوم مىشود كه جسم ثقيل هم مىتواند آن بالا بايستد بدون اينكه به زمين سقوط كند ( نظير همان كه در جلسهء گذشته از ابوعلى سينا و ابوسعيد ابوالخير نقل كردم ) .
مىگويند آن حكيم گفت چنين چيزى محال است و امكان ندارد . البته طرح اين حرف به اين صورت براى آن حكيم از اول غلط بوده ، چون آن چيزى كه آن حكيم گفته محال است الآن هم محال است ، يعنى اگر ما يك جسم ثقيلى را رها كنيم بدون اينكه يك نيروى مقاومتى در مقابل نيروى ثقل وجود داشته باشد ، محال است سقوط نكند . گفتيم در آن داستان بوعلى سينا و ابوسعيد ابوالخير نيز ابوسعيد همين سؤال را مطرح كرد . مىگويند در حمّام ، او با يك قدرت به اصطلاح عرفانى خاص تشت مسى را به طرف بالا انداخت و تشت آنجا ايستاد . گفت : شما حكيمها كه مىگوييد يك جسم ثقيل اگر بالا برود طبعاً بايد بيفتد ، اين چرا نمىافتد ؟ بوعلى گفت : ما حكيمها مىگوييم بدون قاسر نمىايستد ، يعنى بدون يك قوّهء ديگرى كه بيايد اثر آن قوّه را خنثى كند ، ولى الآن ارادهء يك عارف مانع سقوط اوست ؛ الآن هم او مىخواهد بيفتد پايين ولى فعلًا ارادهء يك مرد كامل مانع افتادن است .
حال ، در مورد هواپيما معلوم است كه اگر يك قوّهء ديگرى به نام قوّهء بخار نباشد كه هواپيما هيچوقت آن بالا نمىايستد . طرح مسأله به اين صورت غلط است . ولى اين نشان مىدهد كه اگر صنعى و صنعتى در كار باشد ، اگر تدبيرى در كار باشد ، آن تدبير مىتواند با تركيب كردن نيروها عملى بر ضد عمل نيروى ديگرى انجام بدهد .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 533
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣٣