اراده و مشيّت خداوند ، بالاتر از نظام عالم
غرضم اين جهت است كه كار عالم و طبيعت عالم چنين است . آيا اين عالم با همين نظام رياضى كه دارد و همين زمين با وضعى كه دارد ، يك امر جبرى و لايتخلّف است يا يك قدرتهاى ما فوق حاكمى هست و اگر خدا ( آن قدرت حاكم بر همهء اشياء ، كه گفتيم : « تَبارَكَ الَّذى بِيَدِهِ الْمُلكُ » زمام همهء امور در دست اوست ) بخواهد ، در آنى همين زمين را فرمان مىدهد ، دهان باز مىكند ، همه را يك جا خسف مىكند . مىفرمايد : آيا آن كس كه در آسمان است ، شما اطمينان داريد ، خودتان صددرصد امن داريد يعنى يقين داريد و اين را لايتخلّف مىدانيد ، جبرى مىدانيد كه [ چنين ] نخواهد كرد يا نمىتواند بكند ؟ صحبت « نمىتواند » نيست . همه چيز به مشيّت و ارادهء اوست . اگر مشيت و ارادهاش تعلق بگيرد ، همين زمين ، همين شتر رام راهوار يك مرتبه حلقش را باز مىكند و شما را يك جا مىبلعد ؛ همين حيوان رام ناگهان شروع مىكند به تكان خوردن ، مثل يك حيوان كه شروع مىكند به جفتك انداختن و تكان خوردن و انسان را از روى خودش پرت مىكند ؛ شروع مىكند به تكان خوردن ، دهان باز مىكند و شما را در داخل خودش فرو مىبرد .
مقصود از « مَنْ فِى السَّماءِ » چيست ؟ آيا مقصود خداست ؟ در اين صورت اين تعبير يك تعبير عرفى و عاميانه است ، يعنى تعبيرى است بر اساس تعبير عرف كه مىگوييم : خداى بالاسر ، خداى در آسمان ؛ و حال آنكه عرش الهى احاطهء بر آسمانها دارد ، تا چه رسد به ذات الهى . يا مقصود مأموران الهى است ؟ قبلًا گفتيم كه از قرآن استفاده مىشود كه موجودى هست به نام « آسمان » ولو اينكه ما فوق تمام اين كرات باشد ، و ملائكهء الهى نوعى تعلق و رابطه و ارتباط با آنجا دارند . معنى آيه چنين مىشود : آيا شما اطمينان داريد كه مأمور الهى يا مأموران الهى كه در آنجا هستند ، اگر بخواهند به امر خدا زمين را خسف كنند ، چنين نكنند ؟ آيا اطمينان و يقين داريد ؟ ( اين يقين غير از اينكه براى بشر حاصل بشود - مگر به صورت همان [ قطعيت ] رياضى باشد - محال است ) اشتباه مىكنيد ، اينطور نيست . « ءَأَمِنْتُمْ مَنْ فِى السَّماءِ انْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْارْضَ فَاذا هى تَمورُ » يك دفعه مىبينند زمين دهان باز كرد و پىدرپى دارد به خود مىلرزد .
« امْ امِنْتُمْ مَنْ فِى السَّماءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حاصِباً » آيا اطمينان داريد آن كه در آسمان است [ چنين نخواهد كرد يا نمىتواند بكند كه ] بر شما سنگريزه بفرستد ، همان كه بر