مىفرمايد بعضى از همسران و فرزندان شما دشمنان شما هستند ، منظور اين نيست كه بعضى از همسران و بعضى از فرزندان شما احساسات دشمنانه نسبت به شما دارند . شكى نيست كه چنين چيزى هست ، يعنى زياد اتفاق مىافتد كه همسرانى نسبت به همسران خود و يا فرزندانى نسبت به پدران خود احساسات كينهتوزانه دارند ، اين بهجاى خود ؛ بحث آيهء قرآن فعلًا دربارهء آن مطلب نيست ، بحث دربارهء اين است كه گاهى چيزهايى براى انسان به شكلى درمىآيد كه اثر آنها براى انسان مانند اثر دشمن است . سرگرمى خاصى كه تو با او دارى ، به تو آن مىكند كه يك دشمن مىكند .
پس در اينجا منظور ، آن همسران و فرزندانى كه واقعاً نسبت به همسران و يا پدرانشان احساسات دشمنانه و كينهتوزانه دارند نيست ؛ برعكس ، مقصود مواردى است كه احساسات خيلىدوستانهاى دارند و در شأن نزول آيه هم شخصى از صحابهء پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله را نام مىبرند كه هر وقت تصميم مىگرفت در هجرتى و يا در جهادى شركت كند يا در كار خيرى مشاركت كند [ خانوادهاش ] از شدت محبتى كه به او داشتند مىآمدند در حضورش گريه مىكردند تا بالأخره او را از تصميمش منصرف مىكردند . اينها كه دشمنش نبودند ، بلكه چون خيلى دوستش داشتند مرتب گريه مىكردند ، ولى رفتار آنها عملًا مانند رفتار يك دشمن بود .
پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : دشمنان شما آنها نيستند كه در ميدان جنگ با شما مقابله مىكنند و با آنها مىجنگيد و كشته مىشوند ، بلكه دشمن شما يكى نفس خود شماست كه در ميان دو پهلوى شما قرار گرفته است و ديگر آن دسته از همسران و فرزندان شما كه مانع راه شما مىشوند . البته قرآن هم مىفرمايد : « بعضى » از همسران و فرزندان شما دشمنان شما هستند نه همهء همسران و فرزندان .
سهگونه دشمن براى انسان
نفس انسان كه دشمن انسان است ، چگونه دشمنى است ؟ آيا دشمنبودن نفس انسان با انسان به معنى اين است كه احساسات كينهتوزانه با انسان دارد ، يا فقط مىخواهد به هوا و ميل خودش رفتار كند ولى همين كه مىخواهد به هوا و ميل خودش رفتار كند ، نتيجهاش رفتارى دشمنانه خواهد بود ؟ دومى صحيح است . اين است كه مىفرمايد : « فَاحْذَروهُمْ » بترسيد و احتياط كنيد از دشمنى اين دشمنها . آن دشمنى كه