متعال است . خداى متعال خودش حق است و خلقت را كه به حق آفريده است درواقع اينگونه است كه خلقت را به سوى خود آفريده است .
مراد از نيكو كردن صورت انسان
« وَ صَوَّرَ كُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ » خدا شما را مصور گردانيد و صورت شما را نيكو گردانيد . مفسرين اين سؤال را مطرح كردهاند كه آيا مقصود از « صورت » در اينجا همان است كه در فارسى به آن « چهره » مىگوييم و مقصود آيه اين است كه خدا اندامهاى انسان مثل چشم را زيبا آفريد ؟ اين در سورهء « وَالتين » آنجا كه مىفرمايد : « لَقَدْ خَلَقْنَا الْانْسانَ فى احْسَنِ تَقْويمٍ » به تفصيل گفته خواهد شد . مفسرين گفتهاند كه مقصود از « وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَ كُمْ » اين است كه در خلقت شما نيكوترين تعبيهها را فرمود و هر چيزى به جاى خودش نيكوست . « الَّذى أَحْسَنَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُ » « 1 » هر چيزى نيكو آفريده شده است و مقصود از اينكه نيكو آفريده شده ، اين است كه متناسب با آن هدفى است كه براى آن آفريده شده است . هر چيزى كه براى هدفى آفريده مىشود نيكو بودنش به اين است كه براى آن هدفش هرچه بهتر باشد .
انسان اتومبيل مىسازد . بهترين اتومبيل كدام اتومبيل است ؟ بهترين اتومبيل آن اتومبيلى است كه هدفهايى را كه منظور از اتومبيل است بهتر تأمين كند . يك اتومبيل به عنوان يك وسيلهء نقليه به چه چيزهايى نياز دارد ؟ به موتور ، ترمز ، فرمان و برخى چيزهاى ديگر . بهترين اتومبيل آن است كه متناسب با هدفهايى كه انسان از يك اتومبيل دارد همهء ويژگيهاى لازم را به بهترين وجه داشته باشد .
پس معناى اينكه « انسان را خوب آفريديم » اين است كه همهء ابزارهاى لازم را در وجود او براى رسيدن به آن هدفى كه انسان براى آن خلق شده است تعبيه كرديم .
« وَ الَيْهِ الْمَصيرُ » . گفتيم « خَلَقَ السَّمواتِ وَالْارْضَ بِالْحَقِّ » يعنى آسمانها و زمين را به حق و نه به باطل آفريد ، يعنى به سوى هدفى و به سوى مقصدى آفريد . اين كاروان كه حركت مىكند دارد به كجا مىرود ؟ مراد از حركت ، حركت مكانى نيست تا كسى بگويد مثلًا خورشيد ساكن است و حركت نمىكند ، بلكه مقصود اين است كه اين
هامش
( 1 ) . سجده / 7 .