سخن اميرالمؤمنين عليه السلام
على عليه السلام پولى به دستشان رسيد . ايشان اين پول را در دستشان حركت مىدادند و مىفرمودند كه اى پول ، اى دينار ، اى درهم ، تو آن وقت مال من هستى كه تو را خرج كنم . برعكسِ آنچه معمولًا خيال مىكنند كه مىگويند پول تا وقتى كه در دست من است مال من است ، ايشان فرمودند : پول تا در دست من است مال من نيست ؛ وقتى كه پول را خرج كردم آن وقت است كه مال من مىشود .
« وَ أَنْفِقوا مِمّا رَزَقْناكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِىَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ » انفاق كنيد از آنچه كه به شما روزى دادهايم پيش از آنكه مرگ يكى از شما فرا برسد . وقتى كه مرگ فرا مىرسد ، آن وقت است كه هر كس آرزو مىكند كه اى كاش مهلتى داشت و مىتوانست از مال خود در راه خدا خرج كند ، در درجهء اول واجبات را و در درجهء دوم مستحبات را انجام دهد . بعضى گفتهاند : اينجا مقصود واجبات است . شايد همچنين باشد .
« فَيَقولَ رَبِّ لَوْلا أَخَّرْتَنى الى أَجَلٍ قَريبٍ » خدايا چرا مدت كمى به من مهلت نمىدهى ؟ كمى به من مهلت بده ، همينقدر مهلت بده كه بتوانم مالم را در راه تو خرج كنم . « فَأَصَّدَّقَ وَ أَكُنْ مِنَ الصّالِحينَ » تا در راه خدا صدقه بدهم و از مردمان صالح و شايسته باشم . ولى قرآن مىفرمايد : « اجل مسمّى » تخلفپذير نيست . « وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْساً اذا جاءَ اجَلُها » خدا هرگز هيچ نفْسى را كه اجلش فرا رسيده ، به تأخير نمىاندازد ؛ اينها خيال و حرف است . « وَاللَّهُ خَبيرٌ بِما تَعْمَلونَ » و خدا به آنچه كه شما انجام مىدهيد خبير و آگاه است .
دربارهء « وَ أَكُنْ مِنَ الصّالِحينَ » كه در همين آيه بود كه خدايا چرا اجل مرا به تأخير نينداختى تا صدقه بدهم و از صالحين باشم ، ابنعباس گفته است : « أَصَّدَّقَ » اشاره است به اينكه حق واجب مالم را بدهم « وَ أَكُنْ مِنَ الصّالِحينَ » يعنى حج واجب خودم را انجام بدهم . دربارهء كسانى كه حج واجبشان را انجام ندادهاند ( و ظاهراً دربارهء كسانى هم كه حقوق مالى واجب ديگران را ادا نكردهاند چنين تعبيرى هست ) در حديث آمده است كه وقتى مىخواهند بميرند ، به آنها گفته مىشود حالا ديگر مختاريد ، مىخواهيد يهودى بميريد ، مىخواهيد نصرانى بميريد ؛ ديگر نمىتوانيد مسلمان بميريد . حج در سابق واقعاً يك عمل رياضت و نيمهجهاد بوده است ولى حالا به صورت تفنن و سفر تفريحى درآمده است .