شاه طهماسب و كسانى ديگر بودند كه از طرف علما خود را مجاز مىدانستند نماز جمعه بخوانند . از آن وقت به بعد بود كه مسجد جمعهها در ايران هم تأسيس شد كه البته قبلش هم مسجد جمعهها بود ولى مال اهل تسنن بود . بعدها نماز جمعه يك شكل مسخرهآميزى پيدا كرد ؛ يعنى آن نماز جمعهء واقعى اسلامى ديگر عملًا نه در ميان اهل تسنن تشكيل مىشود و نه در ميان شيعه « 1 » .
خاطرهاى از مراسم حج
در عربستان سعودى زمينهء نماز جمعههايى فراهم مىشود كه اصلًا در دنيا بىنظير است . در يكى از سفرهايى كه به سفر حج مشرف شده بوديم روز هفتم ذيحجه مصادف با جمعه بود . روز هفتم ذيحجه روزى است كه حجاجى هم كه به مدينه رفتهاند به مكه آمدهاند و همهء حجاج در آنجا جمع شدهاند . مردمى هم كه اهل عربستان سعودى هستند و مىخواهند به حج بيايند آمدهاند . در مسجدالحرام به اين عظمت ، يك جمعيت پانصد هزار نفرى تشكيل مىشود . عدهاى هم براى نماز در خيابانها مىايستند چون اتصال صف را خصوصاً با بودن راديوها و بلندگوها كه صداى امام شنيده مىشود شرط نمىدانند . ما وقتى خطبهء اين امام جماعت را گوش كرديم ، گفتيم صد رحمت به اين روضهخوانهاى خودمان ! آنقدر بىمحتوا بود كه خدا مىداند ! سياست اين است كه بايد بىمحتوا باشد . خطيب جمعه مناسك حج را براى مردم گفت . هر كس كه آنجا آمده است و فردا كه روز هشتم است مىخواهد به عرفات برود مناسك حج را مىداند . ضمناً حجاج ، مذاهب مختلف دارند . تو كه وهّابى هستى كسى به حرف تو گوش نمىكند . كوچكترين اشارهاى به مسائل مهم دنياى اسلام در اين خطبهها نمىشود و صددرصد كنترل شده است . يك جمعيت حدود پانصد هزار نفرى كه اسلام به نام حج از يك طرف و به نام جمعه از طرف ديگر بهوجود آورده است اينطور هدر مىرود . واقعاً آن روز كه من از راديو آن خطبهها را گوش كردم و آن جمعيت را در آنجا ديدم تأسّف عجيبى به من دست داد كه چگونه نيروهاى اسلام به دست اين حكومتهاى فاسد و كثيف هدر مىرود .
شركت در نماز جمعه اگر نماز جمعه ، نماز جمعه باشد واجب است . نماز
هامش
( 1 ) . [ خوانندهء محترم توجه دارد كه اين تفاسير مربوط به قبل از انقلاب اسلامى است . ]