مسؤوليت مىخواهد ولى وقتى مىبيند كه ديگر چيزى در چنته ندارد بايد هم خودكشى كند .
اينجاست كه حديثى هست ( من در كتاب سيرى در نهجالبلاغه آن را طرح كردهام ) كه جزء معماهاى احاديث است و در همين زمينهء مورد بحث ماست . اين حديث در تعابير مختلفى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و از اميرالمؤمنين عليه السلام و از حضرت امام حسن مجتبى عليه السلام و از بعضى ائمهء ديگر وارد شده است . عبارتى كه مىخوانم تعبيرى است كه از حضرت امام مجتبى عليه السلام رسيده است .
در همانحالى كه ايشان مسموم بودند مردى به نام « جناده » خدمت ايشان رسيد . راوى مىگويد ايشان در بستر افتاده بودند در حالى كه خون قى مىكردند .
احساس كردم كه ديگر لحظات آخر است . عرض كردم نصايحى به من بفرماييد .
جملاتى فرمودند كه يك جملهاش اين است : « وَ اعْمَلْ لِدُنْياكَ كَأَنَّكَ تَعيشُ ابَداً وَ اعْمَلْ لِآخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَموتُ غَداً » « 1 » براى دنيايت آنچنان عمل كن كه گويى هميشه در اين دنيا هستى ، يعنى آنچنان فكر كن كه نمىميرى ، جاويد زندگى مىكنى ، و براى آخرتت چنان عمل كن كه گويى اصلًا عمرى براى تو باقى نمانده و همين فردا مىخواهى بميرى .
بعضى در معناى اين حديث درماندهاند . گفتهاند اين دستور به اهمالكارى در امر دنيا و جدى چسبيدن به كار آخرت است . بعد ديدند كه اهمالكارى در امر دنيا با تعليمات ديگر اسلام جور درنمىآيد و لذا گفتند مقصود اين است كه در كار دنيا مثل آدمهايى باش كه فكر مىكنند هميشه هستند و مىگويند « حال كه ما هميشه هستيم ، به اندازهء كافى وقت داريم پس كارهايمان را بعد انجام مىدهيم » ولى براى آخرتت جدى باش .
بعضى برعكس ، گفتهاند كه مقصود اين است كه كار دنياست كه خودت بايد انجام بدهى ، آخرت را خدا كريم است ! كار دنيا كه مىرسد جدى بچسب : ما در اين دنيا هنوز خيلى بايد باشيم ، حالا كه هستيم خانه بايد داشته باشيم ، زندگى بايد داشته باشيم ، فردا كه نمىميريم . مدتى بايد زندگى كنيم ، بالاخره آدم زنده وسائل مىخواهد ؛ آخرت هم مال خداست ، خدا كريم است .
هامش
( 1 )
. بحارالانوار ، ج 44 / ص 138 .