هيچ شكل نمىتواند مورد آرزو باشد و ارزش مرگ صددرصد ارزش منفى است .
مكتب ديگرى وجود دارد كه مىگويد : مرگ براى بعضى از انسانها يك امر آرزويى است و براى بعضى از انسانهاى ديگر امرى ضد آرزوست . بعضى از انسانها حق دارند كه مرگ را آرزو كنند ، ولى آرزوى مرگ براى انسانهاى ديگر ضد منطقى است . اين مكتبى است كه از يك طرف قائل به جاودانگى روح است و مىگويد انسان با مرگ فانى نمىشود ولى از طرف ديگر مثل مكتب مانى نمىگويد كه انسان قبل از اينكه به اين دنيا بيايد كامل بود و موجود كاملى را آوردند و در اينجا زندانى كردند و انسان فقط بايد زندانش را بشكند و برود . متأسفانه در تعبيرات شعراى ما از اين نوع تعبيرات زياد آمده با اينكه مقصودشان اين نبوده است . قفسشكستن و زندانشكستن و از چاه بيرون آمدن در تعبيرات شعراى ما زياد آمده است با اينكه تابع مكتب مانى نبودهاند .
اين مكتب بر اين اساس است كه روح يك امر جاودانه است ولى معتقد نيست كه روح انسان به صورت يك موجود كامل بود و او را مثل يك زندانى به زندان آوردند و يك موجود آزاد را در چاه انداخته و يا مرغ آزاد را در قفس كردند ، بلكه روح انسان در اين دنيا ناقص است ، به اين معنا كه يك امر بالقوه است كه قابل تكامل و كامل شدن است ؛ يعنى رابطهء انسان با جهان ، رابطهء كشاورز است با مزرعه و رابطهء كودك است با مدرسه ، نه رابطهء زندانى با زندان . اين موجود ضعيف ، وجودش از نقطهء صفر آغاز شده و بايد در اين دنيا رشد و تكامل پيدا كند . دنيا براى انسان مانند مدرسه است براى دانشآموز و مانند مزرعه است براى كشاورز ، كه در اين مدرسه است كه بايد تكليف انجام بدهد و به مسؤوليتهاى خود متوجه باشد و بايد خود را در اين مدرسه كامل كند تا وقتى از مدرسه بيرون مىآيد كامل باشد . يا آن كشاورز كارش در صحرا زحمت كشيدن است ، ولى مىداند كه همين كاشتن و بعد بهعمل آوردن محصول است كه زندگى ايام سالش را تأمين مىكند . اگر مىخواهد چه در مدت زراعت و چه در مدتى كه در خانه استراحت مىكند زندگى خوبى داشته باشد فقط بايد عمل كشاورزى را خوب انجام دهد .
همچنين مىتوان گفت مثَل انسان با جهان مثَل بازرگان است با بازار . بازار براى يك بازرگان بهعنوان محل كار و محل به دست آوردن سود محبوب و مطلوب است .
بيشتر تعبيراتى كه عرض كردم تعبيرات اميرالمؤمنين عليه السلام است . فرمود : « إنَّ
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 283
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٨٣