نمىگيرد ؛ ولى محال است كه كسى خدا را نشناسد و خدا را فراموش كرده باشد و خودش را بتواند پيدا كند . آنوقت هميشه در باره خودش اشتباه مىكند ، خودش را گم مىكند . « وَ لا تَكونوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَانْسيهُمْ انْفُسَهُمْ » مباشيد از كسانى كه خدا را فراموش كردند و در نتيجه خداوند ، خودشان را از خودشان فراموشاند ؛ از خدا غافل شدند ، خدا آنها را از خودشان غافل كرد . « اولئِكَ هُمُ الْفاسِقون » فاسقان اينها هستند ؛ يعنى وقتى انسان خودش را گم كرد ، از مسير منحرف مىشود - چون فسوق يعنى خروج - و الّا انسان اگر خودش را بشناسد هيچوقت از راه خودش جدا نمىشود .
ياران آتش و ياران بهشت
بعد از اين موضوع كه مسألهء محاسبةالنفس و مراقبه در ميان آمده است و مسألهء خدا را به ياد داشتن تا انسان خود را فراموش نكند و [ اينكه ] خدا را فراموش كردن موجب خود فراموشى مىشود و آن است كه انسان را به فسق مىكشاند ، اين دو گروه را كه ذكر مىكند فوراً مىفرمايد : « لا يَسْتَوى اصْحابُ النّارِ وَ اصْحابُ الْجَنَّةِ اصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزونَ » ياران آتش و ياران بهشت ، اينها كه مانند يكديگر نمىتوانند باشند ؛ ياران بهشتاند كه ناجح و موفق و مظفر به مقاصد خود هستند .
كأ نّه قرآن مىخواهد با همين مسألهء « نَسُوا اللَّهَ فَانْسيهُمْ انْفُسَهُمْ » مسير بهشت و جهنم را مشخص كند : يا انسان خود را و خداى خود را مىشناسد و براى خود كار مىكند كه مسيرش [ به سوى ] بهشت است ؛ يا خودش را فراموش مىكند و نه براى خود ، بلكه براى غير خود [ كار مىكند ] و خود را هميشه ضعيف و لاغر و محتاج نگه مىدارد ، اينها اصحابالنار هستند .
اينها موعظهء قرآن است ، مواعظى كه واقعاً لحن آيات به قدرى مؤثر و كوبنده و نافذ است كه اگر كسى به اصطلاح دلى داشته باشد محال و ممتنع است كه متأثر نشود . به همين مناسبت است كه بعد فوراً [ جملهاى ] مىفرمايد [ كه ] يعنى : چه دلهاى قسىّاى كه باز هم متأثر نمىشوند ! مىفرمايد : « لَوْ انْزَلْنا هذَا الْقُرْ انَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ » اگر ما اين قرآن را بر كوه نازل مىكرديم ، اين