برمىدارد ، در جايى قدم برمىدارد كه قبلًا دعوتش كردهاند ، گفتهاند بيا اينجا . مثل اينكه انسان را در يك مهمانى دعوت كنند بعد برود آنجا ؛ هرچه كه آنجا مىبيند ميان آن و خودش رابطه برقرار مىكند ، مىگويد ببين ، آن گل را آنجا گذاشتهاند ، براى ما آنجا گذاشتهاند ، براى اينكه ما استفاده كنيم چون مهمان هستيم ؛ ببين ، منزلشان را چه زينت و آرايش كردهاند ! آن تابلو را آنجا مىبينى ، اين فرش را اينجا مىبينى ؟
همهء اينها را آمادهشده و حسابشده مىبيند و با آمدن خودش ارتباط قائل است .
قرآن مىخواهد كه انسان خودش را در عالم اين جور احساس كند ، حالت كسى كه دعوتش كردهاند به منزلى و در آن منزل آنچه كه وجود دارد حساب دارد و با آمدن او ارتباط دارد . آن وقت است كه انسان در خودش احساس مسئوليت مىكند ، بعد فكر مىكند پس براى چه ما را دعوت كردهاند ؟ دعوت كردهاند كه بياييم بخوريم و بچريم و برويم يا مسئلهء ديگرى هم هست ؟ پس ما كه به يك مهمانى و به منزلى كه براى ما آماده شده است آمدهايم ، بايد بدانيم كه چه هدفى از اصل آمدن ما هست .
« اللَّهُ الَّذى سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ » اللَّه است آن كسى كه اين دريا را مسخر شما قرار داده . معناى « مسخر قرار داده » يعنى آب را طورى خلق كرده ، شما را به شكلى خلق كرده ، چوب را به شكلى خلق كرده ، هوا را به شكلى خلق كرده و باد را به شكلى خلق كرده ، همهء اينها را به گونهاى خلق كرده كه نتيجهاش اين است كه شما از اين آب با كشتى استفاده مىكنيد ، يعنى اينها حسابشده آفريده شدهاند . « لِتَجْرِىَ الْفُلْكُ فيهِ بِامْرِهِ » كه كشتى به امر و ارادهء او و به خواست او [ حركت كند . ] او خواسته است كه كشتى روى دريا حركت كند كه حركت مىكند ؛ و در نتيجه مسافرتها بكنيد ، تجارتها بكنيد ، نقل مكانها بكنيد . « وَ لِتَبْتَغوا مِنْ فَضْلِهِ » و از فضل الهى خير طلب كنيد . گفتهاند مقصود استفادههاى [ مختلف از درياست . ] يك استفاده از دريا همان است كه به وسيلهء كشتى انجام مىشود كه انسان قارهها را طى مىكند ، و ديگر اينكه از خود دريا بهرهها ببريد ، از حيوانات دريا ، از گوهرهاى دريايى كه از دريا گرفته مىشود ؛ يعنى آن ماهىاى كه در دريا هست و هر حيوانى كه در دريا هست و قابل استفاده است و آن گوهرهايى كه در دريا هست ، لؤلؤى اگر هست ، مرجانى هست ، هرچه هست ، باز اينها هم يك كار حسابشده است و تصادفى نيست . آن هدف نهايى و اصلى ، آن جنبهء مدرسه بودن اينهاست .
تا اينجا همان بهرهگيرى مادى است . ولى در عين حال چون انسان كودكى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 695
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٩٥