اول از خلقت آسمانها و زمين به طور كلى بحث كرد و فرمود كه در اينها آيات و نشانههايى براى اهل ايمان است . بعد در خلقت انسان و هر جاندارى و بعد راجع به گردش شب و روز ، نزول باران ، گردش باد و امثال اينها مطلبى را ذكر كرد و بعد فرمود : « تِلْكَ اياتُ اللَّهِ نَتْلوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَىِّ حَديثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَ اياتِهِ يُؤْمِنونَ » اينها آيات الهى است كه ما به حق بر تو تلاوت مىكنيم ؛ بعد از خدا و آيات خدا ديگر چه باقى مىماند اگر به چيزى مىخواهند ايمان بياورند ؟ مگر غير از اين چيزى وجود دارد ؟ مقصود اين است كه اگر اينها بخواهند به چيزى در عالم ايمان داشته باشند همين است ، يعنى اگر به اين ايمان نياورند ديگر به هيچ چيزى در عالم ايمان نخواهند داشت . آن چيست ؟ در نظام عالم ، خدا و در نظام تشريع ، آيات الهى يعنى آيات قرآن . كأنّه مىخواهد بفرمايد كه اگر در كسى مايهاى از ايمان باشد و كوچكترين ميل و رغبتى به اينكه به چيزى ايمان داشته باشد وجود داشته باشد ديگر همين است ، اگر كسى به اين ايمان نياورْد ديگر به هيچ چيزى در عالم ايمان نخواهد آورد . نظير آن تعبيرى است كه ما در فارسى مىگوييم ؛ البته در عربى بوده ، ترجمهء فارسى هم مىگويند : « لَيْسَ وَراءَ عُبّادان قَرية » ماوراء عُبّادان ديگر جايى نيست . آنوقت اين آيات شروع مىشود كه در آن در واقع بىايمانها توصيف و نشان داده مىشوند كه اينها چه كسانى و چگونه هستند و چه روحى و چه روحيهاى دارند .
كلمهء « افك »
با يك تعبير قوى و شديد و محكمى مىفرمايد : «
وَيْلٌ لِكُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ
» . ما كلمهء « وَيْل » را معمولًا در فارسى به « واى » ترجمه مىكنيم . ممكن است كلمهء « واى » همين مفهوم را برساند ولى در اصل در عربى اين [ كلمه ] مفهومى مثل « هلاك باد » را مىرساند .
« وَيْلٌ لِكُلِّ افّاكٍ اثيمٍ » هلاك باد هر دروغگوى دروغبند گناهكارى . كلمهء « افّاك » صيغهء مبالغه در « افك » است . « افك » يعنى دروغ و معمولًا در مورد هر دروغى به كار برده نمىشود بلكه در مورد دروغهايى به كار برده مىشود كه عنوان تهمت دارد .
ريشهء « افك » انحراف است . در قرآن هر جا « يُؤْفَكون » به كار برده مىشود يعنى « يُصْرَفون » . مثلًا اگر مردمى از راهى بروند كه راه درست باشد بعد كسى بيايد اينها را از آن راه برگرداند و به جاى ديگر ببرد ، اينجا تعبير « افك » يا « افِكَ » به كار برده