نداريم كه آيه آمده باشد كه ما تنزيل كرديم قرآن را در يك شب يا در يك ماه .
تعبيراتى كه در كلمهء « انزال » به كار برده شده است ، « تنزيل » در آن موارد آورده نشده ، و در جايى كه جاى كلمهء « تنزيل » بوده كلمهء « انزال » آورده نشده است . در نظير اين تعبير كه « تَنْزيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزيزِ الْحَكيمِ » كه در چندين جاى قرآن تكرار شده است كلمهء « انزال » هيچ وقت نيامده : « انزالُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزيزِ الْحَكيمِ » ؛ چرا ؟ براى اينكه آنچه كه در اينجا آمده است همان حالت فرود آمدن به صورت آيهآيه را بيان مىكند .
تنزيل قرآن
حال توضيح مطلب . تعبير قرآن در اينجا تعبير خاصى است : «
حم . تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ
» ترجمهاش اين است : ( حال « حم » هر چه معنايش باشد ) ح ، م ( دو حرف از حروف الفبا ) ، فرود آمدن قرآن ، فرودآمدن اين كتاب از ناحيهء اللَّهِ غالب قاهر حكيم ؛ يا : فرود آمدن كتاب است از ناحيهء خدا ، اللَّهِ عزيز حكيم . اين جمله به حسب ظاهر يك جملهء تمام نيست . فرود آمدن كتاب است . چى فرود آمدن كتاب است ؟ بعضى مفسرين به خيال خودشان براى اينكه توجيهى از اين جور آيات كرده باشند اين طور مىگويند كه كلمهء « تنزيل » با اينكه مصدر است ، به معنى اسم مفعول است ؛ تنزيل در اينجا يعنى منزَّل . آنوقت تازه اين جور مىشود : « منزَّلُ الكتاب من اللَّه العزيز الحكيم » . مىگويند اين اضافهء صفت به موصوف است و شايع است كه گاهى صفت به موصوف اضافه مىشود . تقريرش اين مىشود : « الكتاب المنزَّل مناللَّه العزيز الحكيم » باز يك چيز ديگر را بايد در تقدير بگيريم ، بگوييم : اين است كتاب نازل شده از ناحيهء خداى عزيز حكيم . مطلب چند پيچ مىخورد . تنزيل كه مصدر است و معنايش فرود آوردن است ، مىگويند كه اين مصدر به معنى اسم مفعول است .
تازه اسم مفعول كه مىشود ، « منزّل الكتاب » مىشود ، مىگويند اضافهء صفت به موصوف است ، يعنى الكتاب المنزّل ، تازه « الكتاب المنزّل » هم كه تعبير مىكنيم باز يك چيزى را بايد در تقدير بگيريم و اينجور بگوييم : اين ، كتابِ فرود آمده از ناحيهء خداى عزيز حكيم است .
حال چرا ؟ اين همه تقدير و توجيه براى چه ؟ ! اين براى اين است كه ما كلام خدا يعنى سخن گفتن خدا با پيغمبر را از نوع سخن گفتن يك انسان با انسان فرض مىكنيم . اين معنى ندارد كه خدا وقتى مىخواهد قرآن را نازل كند به پيغمبر اين جور بگويد : اين است كتابِ فرود آمده ؛ نه ، قرآن بر قلب مبارك پيامبر اكرم فرود مىآيد .
اول كه [ مىگويد « حم » ] اين به منزلهء زنگ اخبار است به قلب پيامبر اكرم ، مثل يك