مىدهد كه يكى از آنها مملو شدن فضاى زمين از دود است .
« يَغْشَى النّاسَ » اين دود تمام مردم را مىگيرد . اين خودش دليل بر اين است كه آنچه تفسير مىكردند به مجاعهء اهل مكه ، درست نيست . همهء مردم را فرا مىگيرد و همين خودش عذاب دردناكى است از ناحيهء خداوند ( هذا عَذابٌ اليمٌ ) .
« رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ انّا مُؤْمِنون » . قرينهء اينكه [ آيهء فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِى السَّماءُ بِدُخانٍ مُبينٍ ] مربوط به مجاعهء مكه نيست آيهء « يَغْشَى النّاسَ . . . » است و قرينهء اينكه مربوط به قيامت نيست اين آيه است : « رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ انّا مُؤْمِنونَ . انّى لَهُمُ الذِّكْرى وَ قَدْ جاءَهُمْ رَسولٌ مُبينٌ » و در دو آيه بعد : « انّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَليلًا انَّكُمْ عائِدونَ » . از خدا مىخواهند خدايا عذاب را از ما بردار ، خوب مىشويم ، مؤمن مىشويم . ( بشر است ديگر ، وقتى مضطر شد رو به خدا مىآورد . مردمى كه در تمام روى زمين حالتشان حالت افراد گازگرفته و دودگرفته باشد آن وقت است كه دستهايشان به طرف خدا بلند مىشود ) . قرآن مىگويد ما اين عذاب را بر مىداريم ولى اينچنين نيست كه آنها خوب بشوند ، بر مىگردند به همان حالت اولشان . اين نشان مىدهد كه مربوط به دنياست ، چون در قيامت ديگر اين حرفها مطرح نيست كه عذابى را مردم دعا كنند و بخواهند [ كه خدا بردارد ] و خدا هم بردارد . اين مربوط به دار تكليف است نه دار قيامت .
« رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ انّا مُؤْمِنون » پروردگارا عذاب را از ما بردار ، ما ايمان خواهيم آورد . « انّى لَهُمُ الذِّكْرى » آنها كجا و پندگرفتن كجا ؟ ! ( البته « انّى لَهُمُ الذِّكْرى » مىتواند به اصل مطلب برگردد : اصلًا اين مردم كجا و پندگرفتن كجا ؟ ! ) « وَقَدْ جاءَهُمْ رَسولٌ مُبينٌ » در حالى كه براى اينها پيامبرى روشنگر آمده است . « ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قالوا مُعَلَّمٌ مُجْنونٌ » [ سپس ] اين مردم به او پشت كردند و گفتند يك تعليم داده شدهء ديوانه است .
قريش به پيغمبر اكرم تهمتهاى مختلف مىزدند ، تهمتهايى كه خود آنها با هم سازگار نبود . دوتا از تهمتها كه با هم سازگار نبود ولى اينها با هم ذكر مىكردند يكى معلَّم بودن بود ، يكى مجنون بودن . معلَّم بودن يعنى كسى اينها را به او ياد مىدهد ؛ [ مىگفتند ] اينها هر چه هست كسى به او ياد مىدهد . بايد انسان خيلى عاقل و فهميده باشد كه از جايى تعليم بگيرد ، آن هم تعليماتى كه از حد خودش بالاتر باشد .
بعد مىگفتند اصلًا اين ديوانه است . اگر ديوانه است ديگر با معلَّم بودن سازگار
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 638
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٣٨