تدبرهاى مفسرين دربارهء اين آيه مختلف بوده است . بعضى گفتهاند مقصود اين است كه چون در اين شب - و در واقع در يكى از اين شبهاى ليلةالقدر - قرآن نازل شد و به وسيلهء قرآن كريم دستورها و احكام بيان شد و به طور كلى بيان كردن يك چيز يعنى واضح كردن و روشن كردن و تفصيل دادن آن و در واقع بيرون آوردن آن از حد اجمال و ابهام به مرحلهء تفصيل و روشنى ، پس « در اين شب جدا مىشود هر امر حكيمى » . مقصود از اين « امر » يعنى دستورهاى الهى ، معارف الهى : اين چيزهايى كه به وسيلهء قرآن بيان شده است در اين شب تفصيل داده شد . ولى البته اين نظر ، نظر صحيحى نيست . اين نظرها نظر مفسرين است به حسب تدبرى كه در آيات كردهاند .
و بعضى مفسرين ديگر كه اين نظر را رد كردهاند - و درست هم رد كردهاند - گفتهاند آيه مىفرمايد در اين شب جدا مىشود ، تفصيل داده مىشود ( نه شد ) . اگر مقصود همان نزول قرآن و بيان احكام و معارف به وسيلهء قرآن باشد ، همين طور كه فرمود : « انّا انْزَلْناهُ فى لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ » ما در شب پر بركتى قرآن را فرود آورديم ، بعد هم بايد بفرمايد : « و در آن شب كه قرآن فرود آمد هر امر حكيمى به وسيلهء قرآن بيان شد » همين طور كه در مورد نزول قرآن معنى ندارد گفته شود : « در هر شب قدر قرآن نازل مىشود » ؛ قرآن در يك شب قدر نازل شد . پس اگر مقصود از « فيها يُفْرَقُ كُلُّ امْرٍ حَكيمٍ » تفصيل معارف و احكام به وسيلهء قرآن باشد ، بايد گفته مىشد كه « در آن شب بيان شد » يعنى به صيغهء ماضى گفته مىشد : « فيها فُرِقَ كُلُّ امْرٍ حَكيمٍ » در صورتى كه به صيغهء مضارع گفته شده است و اين از نظر علماى ادب روشن است كه فعل مضارع دلالت بر استمرار مىكند ، يعنى [ دلالت مىكند بر ] يك امر جارى و دائمى كه پيوستگى دارد و هميشه هست ، نه يك امرى كه در گذشته بود و قطع شد ؛ يك امرى كه وجود دارد . بنابراين اين آيه مىخواهد بفرمايد كه در شب قدر چنين چيزى وجود دارد ؛ و خود اين آيه دليل بر اين است كه ليلةالقدر هميشه هست ، يعنى ليلةالقدر مخصوص به يك شب نيست آن طور كه بعضى اهل تسنن گفتهاند كه ليلةالقدر اختصاص داشت به زمان پيغمبر و با فوت رسول اكرم ليلةالقدر منتفى شد .
معلوم مىشود كه چنين چيزى نيست ، چون وقتى كه مىگويد در اين شب به طور استمرار هميشه جريان اين است ، دليل بر اين است كه خود ليلةالقدر هم براى هميشه باقى است نه اينكه از بين رفته است ؛ و بعلاوه معنى ندارد كه ليلةالقدر از ميان برود ، تا زمان پيغمبر هر سال ليلةالقدر وجود داشته باشد و بعد از پيغمبر ليلةالقدر
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 624
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٢٤