از بين برود . مثل اين است كه بگوييم بعد از پيغمبر ماه رمضان رفت . ماه رمضان ، ديگر زمان پيغمبر و غير زمان پيغمبر ندارد . ليلةالقدر شبى از شبهاى ماه رمضان است و همين طور كه ماه رمضان ، بودن و نبودنش به بودن و نبودن پيغمبر نيست ليلةالقدر هم اين گونه است .
تعبير « فَرق » در قرآن
پس مقصود از اين كه « در اين شب تفريق مىشود » چيست ؟ كلمهء « فَرق » همين چيزى است كه ما مىگوييم « تفريق » ؛ يعنى دو چيز را كه اول با هم هستند وقتى از يكديگر تجزيه كنند و تفصيل بدهند ، اين را مىگويند « فرق » ؛ نقطهء مقابل « جمع » است . اشياء به هم پيوسته را از يكديگر جدا كردن « فرق » است . اين ، هم در امور عينى و هم در امور ذهنى و فكرى درست است . اگر شما يك مطلب علمى را كاملًا تجزيه كنيد و بشكافيد اين هم باز خودش « فرق » و « تفريق » و « تفصيل » است ؛ و [ مفهوم ] « تفصيل » در خود قرآن هم آمده . قرآن كريم مىفرمايد : « وَ انْ مِنْ شَىْءٍ الّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ مانُنَزِّلُهُ الّا بِقَدَرٍ مَعْلومٍ » « 1 » هيچ چيزى نيست « 2 » ( با يك لحن قاطع استثناناپذيرى ) مگر آنكه خزائن آن در دست ماست و ما آن را به اندازهء معين و معلوم و حساب شده فرو مىفرستيم . در اين تعبير قرآن همه چيز فرود آمده ، از آسمان فرود آمده ، حتى زمين هم از آسمان فرود آمده ، حتى اين آسمان هم از آسمان فرود آمده ؛ نه فقط زمين فرود آمده از آسمان ، آسمان هم فرود آمده از آسمان ، خاك و آب و باد و هوا و آتش و هر چه كه شما در نظر بگيريد امر فرود آمدنى است ؛ يعنى هر چيزى در نزد پروردگار حقيقتى و بلكه حقايقى دارد و خلقتش در اين عالم در واقع تنزل و نزول آن حقيقت است ، يا به تعبير ديگر مثل اين است كه سايهء آن حقيقت در اين عالم اسمش مىشود « امر مادى » ، « امر زمانى » ، « امر مكانى » .
ميرفندرسكى قصيدهء بسيار عالى حكيمانهء عارفانهاى دارد كه از شاهكارهاى ادبيات فارسى است ( ادبيات به معنى اعم را عرض مىكنم ، يعنى ادبياتى كه شامل
هامش
( 1 ) . حجر / 21 .
( 2 ) . اين ديگر اختصاص به مسئلهء وحى ندارد ، شامل اين سنگ و خاك و درخت هم هست ، شامل همه چيز هست .