پرستش نكرد . بله ، بچهء خدا را بايد پرستش كرد اما چه كنم كه خدا بچه ندارد ، متأسفم كه خدا بچه ندارد . به اين طريق بگو ؛ يعنى شما كه [ اين سخن را ] مىگوييد ، من كه از شما عارفتر و آگاهترم ، خدا بچه ندارد ، اگر مىداشت بله من هم عبادت مىكردم . اين به شكل جدل .
مفهوم آيه اگر به شكل برهان باشد
و اما اگر به شكل برهان باشد . كلمهء « عابد » به معانى متعددى آمده است . يكى از معانى عابد « جاحد » است يعنى منكِر . حديثى هست از حضرت امير عليه السلام كه ايشان « عابد » را در اينجا به مفهوم « جاحد » گرفتهاند : بگو اگر خدا فرزند داشته باشد من اول منكر اين خدا هستم . معنايش اين است : تو كه مىگويى خدا فرزند دارد ، نه تنها يك شريك براى خدا قائل شدى ، بلكه خود خدا را نيز انكار كردى . خدايى كه فرزند داشته باشد اصلًا آن خدا را قبول ندارم ، نه فقط فرزندش را قبول ندارم .
خدايى كه فرزند داشته باشد خود آن خدا را بايد انكار كرد . يك وقت هست ما مىگوييم كه اگر خدا فرزند داشته باشد من فرزندش را عبادت نمىكنم خودش را عبادت مىكنم ؛ خود خدا را بايد عبادت كرد . گيرم فرزند هم داشته باشد فرزندش را عبادت نمىكنم ولى خودش را عبادت مىكنم . يك وقت آدم دست بالا را مىگيرد و حرف درست اين است : خدايى كه فرزند داشته باشد من خودش را انكار دارم ، يعنى خدايى خدا با فرزند داشتن جور درنمىآيد . اين است كه قرآن اين امر را جزء اوصاف الهى ذكر مىكند . همينطور كه نمىتواند خدا ، خدا باشد و نيازمند باشد ؛ محال است خدا ، خدا باشد و جسم باشد ؛ محال است خدا ، خدا باشد و جاهل باشد ؛ محال است خدا ، خدا باشد و عاجز و ناتوان باشد ؛ همين طور محال است خدا ، خدا باشد و صاحب فرزند باشد . در سورهء [ اخلاص ] مىخوانيم : « قُلْ هُوَاللَّهُ احَدٌ . اللَّهُ الصَّمَدُ . لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يولَدْ . وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً احَدٌ » . فرق ميان « خلق » و « ايلاد » ( يعنى فرزند آوردن ) چيست ؟ خدا خالق جهان است ولى مولِد و زايندهء جهان نيست . زايش اين است كه از زاينده شيئى جدا مىشود و بعد بزرگ مىشود و پرورش پيدا مىكند ؛ يعنى « زاييده شده » چيزى و جزئى از وجود زاينده است ، از وجود او بيرون مىآيد .
پدر واقعاً زايندهء فرزند است ، چون نطفه از وجود او زايش مىكند . مادر واقعاً زايندهء فرزند است چون فرزند از وجود او زايش مىكند ، خارج مىشود ، و در نتيجه پدر و