حديث ديگرى هست كه در آن به همين آيهء « الْاخِلّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ » استشهاد شده است . امام صادق عليه السلام فرمود : « احْذَرْ انْ تُؤاخِىَ مَنْ ارادَكَ لِطَمَعٍ اوْ خَوْفٍ اوْ اكْلٍ اوْ شُرْبٍ وَاطْلُبْ مُؤاخاةَ الْاتْقياءِ وَلَوْ فى ظُلُماتِ الْارْض » « 1 » بترس از كسى كه با تو برادرى و دوستى مىكند ولى به خاطر يك طمع يا خوف و ترسى كه در بين هست . گاهى عامل خوف سبب دوستيها مىشود و افراد را به خاطر يك دشمن مشترك با يكديگر جمع مىكند .
« اوْ اكْلٍ اوْ شُرْبٍ » از دوستى كسانى كه به خاطر شكم با آدم دوست مىشوند بپرهيز ، مثل آنهايى كه به خاطر همپيالگى و اين جور چيزها با انسان دوست مىشوند . « وَاطْلُبْ مُؤاخاةَ الْاتْقياءِ » اما پاكان و پرهيزكاران را دنبالشان برو و آنها را پيدا كن « وَلَوْ فى ظُلُماتِ الْارْض » ولو به روى از گوشههاى تاريك زمين ، از عزلتها و انزواها آنها را پيدا كنى . از آن دسته بر حذر باش و اينها را حتماً برو پيدا كن . نسبت به اينها نمىفرمايد بىتفاوت باش ، مىفرمايد حتماً برو جستجو كن « وَ انِ افْنَيْتَ عُمْرَكَ فى طَلَبِهِمْ » هر چند عمرت را در جستجوى اينها فانى كنى ؛ يعنى ولو اينكه عمرت در جستجوى اتقيا صرف شود برو جستجو كن « فَانَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لَمْيَخْلُقْ عَلى وَجْهِ الْارْضِ افْضَلَ مِنْهُمْ بَعْدَالنَّبِيّين » خداوند بعد از پيغمبران در روى زمين فاضلتر [ و برتر ] از پرهيزكاران خلق نكرده است « وَما انْعَمَ اللَّهُ عَلَى الْعَبْدِ بِمِثْلِ ما انْعَمَ اللَّهُ بِهِ مِنَ التَّوْفيقِ لِصُحْبَتِهِمْ » خداوند هيچ نعمتى را به اندازهء اين نعمت به بندهاى نمىدهد ، هيچ نعمتى ارزش اين را ندارد كه انسان با اتقيا و پاكان دوست و معاشر باشد . بعد حضرت اين آيه را فرمود : « الْاخِلّاءُ يوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ الَّا الْمُتَّقينَ » خواست بفرمايد كه اين گونه دوستيهاست كه تا ابد باقى مىماند .
در احاديث نبوى و احاديث ائمه دستورها و تشويقهاى زيادى در اين زمينه داريم . اميرالمؤمنين عليه السلام در نهجالبلاغه مىفرمايد : « اعْجَزُ النّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسابِ الْاخْوان » « 2 » يعنى ناتوانترين مردم آن كسى است كه نتوانسته است براى خودش دوست پيدا كند « وَ اعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ » از او ناتوانتر آن آدمى است كه دوست به دست آورده و بعد ، از دست داده است . وقتى دوستى به دست آوردى
هامش
( 1 ) . مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة ، باب پنجاه و پنجم « فِى الْمُؤاخاة » . بعد از « اوْخَوْفٍ » همچنين دارد : « اوْ مَيْلٍ اوْ مالٍ » .
( 2 ) . نهجالبلاغه صبحى الصالح ، كلمات قصار ، 12 .