اينجا هم قرآن چون بادهاى رحمت را بيان مىكند ، كلمهء « رياح » دارد . عرض كردم اگر كسى بخواهد اين مطلب را بيشتر درك كند كتاب باد و باران در قرآن را مطالعه كند و مخصوصاً كسانى كه با علوم طبيعىِ امروز آشنا هستند و تا اندازهاى فرمولها را مىتوانند درك كنند ، بهتر مىتوانند استفاده كنند .
نظام نزول باران
فَتُثيرُ سَحاباً . « تُثيرُ » از مادهء ثَوَرَ ( ث - و - ر ) است . اين ماده اصلش « انقلاب » است .
عرب به انقلاب مىگويد « ثوره » ، و به گاو نر هم از آن جهت مىگويد « ثور » كه وسيلهء شخم زدن زمين يعنى زير و رو كردن زمين است . چون با شخم زدن ، زمين را زير و رو مىكند ، به اعتبار زير و رو كردن به آن مىگويند « ثور » ؛ و بنابراين معنى « اثاره » پراكنده كردن نيست كه گاهى چنين گفتهاند ، صرفِ پراكنده كردن را « اثاره » نمىگويند ، « اثاره » پراكنده كردنى است كه در آن زير و رو كردن هم باشد . باز ثابت كردهاند كه در وقت تشكيل ابرها و بادها يك انقلابات و شورشهايى در جوّ رخ مىدهد كه واقعاً ثوره و اثاره است نه يك حركت عادى .
فَيَبْسُطُهُ فِي السَّماءِ كَيْفَ يَشاءُ
در ابتدا اين ابرها را پهن مىكند - مثل اين كه سفرهاى را پهن كنند ، كه مىگويند « ابرهاى سفرهاى » - مطابق آنچه حكمت و مشيّتش اقتضا كرده است . ولى ابر پهنشده منشأ باران نيست مگر بعد از آن كه « وَ يَجْعَلُهُ كِسَفاً » جمع و درهم فشرده شود و حتى در مرحلهء بعد رُكام يعنى متراكم شود . اصلًا خود اين بيان نشان مىدهد بارانى كه مىخواهد نازل شود ، يك نظامى در اين جوّ طى مىشود ، بادى بايد باشد و . . . و در بسيارى از تعبيرات قرآن ، كلمهء « تصريف رياح » ( گرداندن باد ) دارد . اين را هم دليل ديگرى گرفتهاند [ بر اعجاز قرآن ، ] چون انسان به حسب ديد ظاهرش خيال مىكند كه حركت باد حركت افقى است يعنى همين طور روى سطح زمينْ مستقيم حركت مىكند ، ولى امروز ثابت شده كه حركت اصلى باد هميشه دورى است ، مىگردد و مىچرخد ، و البته ريشهء همهء اينها اختلاف ميزان گرما و سرماى هواهاست ، هواى گرم سبكتر است و هواى سرد سنگينتر ، ريشهاى در نور خورشيد دارد و ريشههاى ديگرى - گفتهاند - در بيرون جوّ دارد ، ولى به هرحال حركت باد همان حركت تصريفى است يعنى به صورت گردش و چرخش است .