در چيست ؟ من كه مستقيم با خدا ارتباط ندارم ، به عالم آخرت هم كه من را نبردهاند كه آنجا را به من نشان بدهند ، من اگر بخواهم عمل كنم بايد بفهمم رضاى خدا در چيست و سخط خداوند در چيست ، پس بايد پيغمبرش را هم بشناسم و به گفتهء پيغمبر هم ايمان داشته باشم كه وقتى عمل مىكنم ، هم ايمان به خدا داشته باشم و هم ايمان داشته باشم كه كارى كه انجام مىدهم رضاى خدا در همين كار است . از اين جهت من بايد به پيغمبر ايمان داشته باشم .
اين است كه مىفرمايد : وَ ما مَنَعَهُمْ انْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ الّا . . . خدا بخل ندارد و از روى بخل رد نمىكند . عمل اينها قابل قبول نيست نه اينكه قابل قبول است ولى خدا رد مىكند ، چنان كه گاهى يك چيز خوب و قابل قبولى به يك انسان مىدهند ، از روى عصبانيت آن را طرد مىكند . مانع و نقصش در خود اينهاست ، عمل اينها لايق قبول نيست . هيچ چيزى مانع نمىشود كه خدا قبول كند انفاقاتى را كه اينها به اصطلاح در خيريهها مىكنند ، در كارهايى كه به حسب ظاهر خير است و بالاخره نفع عموم در آن است ، جز اينكه اينها كَفَروا بِاللَّهِ به خدا ايمان ندارند وَ بِرَسولِهِ و به رسول خدا هم ايمان ندارند . بعد دو چيز ديگر ذكر مىكند كه علامت است براى اين كه لااقل بر خودشان ثابت بشود و از اينجا بفهمند [ كه نفاقى در آنها وجود دارد ] چون بعضى از نفاقها هست كه واقعاً خود انسان هم نمىداند منافق است . آدم منافق است و خودش خيال مىكند مؤمن است ، يعنى در عمق دلش شكها ، شبههها ، بىايمانىها ، انكارها وجود دارد و خودش خيال مىكند مؤمن است . مىفرمايد :
وَ لا يَأْتونَ الصَّلوةَ الّا وَ هُمْ كُسالى وَ لا يُنْفِقونَ الّا وَ هُمْ كارِهونَ . اين دو ركن را كه قرآن هميشه ذكر مىكند : اقيمُوا الصَّلوةَ وَ اتُوا الزَّكوةَ اين به اصطلاح عبادت بدنى و آن عبادت مالى ، اينها اگر ايمان مىداشتند - از خودشان بپرسيد - نماز را اين قدر با بىرغبتى نمىخواندند و زكات و انفاق در راه خدا را با اين كراهت و با اين زور نمىدادند . همان طورى كه عرض كردم لازمهء ايمان به اللَّهِ ربّ العالمينِ رحمنِ رحيمِ مالك يوم الدين اين است كه انسان با رغبت نماز بخواند و لازمهء ايمان به اينكه من هرچه دارم از خداست اين است كه هرچه خدا به او امر مىكند از روى رغبت بدهد .
عذاب الهى به وسيلهء مال و اولاد زياد
فَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ