فَلَمّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ همين كه دو گروه يكديگر را ديدند نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ شيطان عقبگرد كرد و از اينها تبرّى جست .
هميشه همين طور است : شيطان از هر راهى - وسوسه يا تمثل - وارد مىشود ، بشر مغرور مىشود و دست به جنايت مىزند ، عاقبت كار كه شد همهء آن عوامل شيطانى عقب مىروند و انسان تنها باقى مىماند . پس فرمود شما مغرور نباشيد و مانند آنها نباشيد كه شيطان آمد آنها را اينچنين فريب داد .
اذْ يَقولُ الْمُنافِقونَ وَ الَّذينَ فى قُلوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دينُهُمْ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَانَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ منافقان و دورويان و بيماردلان كه فقط ظاهر را مىبينند و عوامل معنوى را نمىبينند مىگفتند اين بيچارهها را ببين ! دينشان اينها را مغرور كرده . مكرر عرض كردهايم كه جنگهاى صدر اسلام بالخصوص جنگ بدر حكم يك معجزه را داشته است ، يعنى از نظر عوامل مادى و نيروهاى جسمانى هيچ كس پيشبينى نمىكرد كه مسلمين فاتح بشوند . [ در جنگ بدر ] پيشبينىها همه اين بود كه مسلمين مغلوب و منكوب شده و شكست خواهند خورد . يك عده كه خودشان را عاقل حساب مىكردند و منافق و دورو بودند پوزخند مىزدند ، مىگفتند اين بيچارهها را ببينيد ! وعدههاى قرآن ، وعدههاى دينشان اينها را مغرور كرده ، ديوانهاند ، دارند خودكشى مىكنند . كجا دارند مىروند ؟ ! با چه عِدّهاى ! با چه عُدّهاى ! با چه قدرتى ! يك لقمهاند در مقابل دشمن . فريب خوردهاند ، دينشان اينها را فريب داده است . قرآن مىگويد اينها نمىدانند كه اگر كسى با خدا باشد ، تكيهاش به خدا باشد ، چگونه عوامل الهى به نصرت او مىآيند و او را در هدفش تأييد مىكنند و قوّت مىدهند . اذْ يَقولُ الْمُنافِقونَ ( عطف به ماقبل است ) نباشيد از كسانى كه [ از شهرشان ] بيرون شدند در حالى كه چنان بودند و در حالى كه منافقين و بيماردلان چنين مىگفتند . اذْ يَقولُ الْمُنافِقونَ آنگاه كه منافقين مىگويند ( « مىگويند » در اينجا يعنى « مىگفتند » ) وَ الَّذينَ فى قُلوبِهِمْ مَرَضٌ و آنها كه در دلشان بيمارى است ، بيماردلان ( مقصود بيمارى معنوى است نه اينكه قلبشان مريض است و بايد به دكتر مراجعه كنند . قرآن هرجا مىگويد : فى قُلوبِهِمْ مَرَضٌ مقصود مرضهاى روانى و اخلاقى است ) منافقين و آنها كه در دلشان بيماريهاى روانى و اخلاقى است مىگفتند : غَرَّ هؤُلاءِ دينُهُمْ دين اينان اينها را مغرور كرده . بيچارهها ! كجا مىرويد و با كدام قدرت ؟ ! ولى اينها غافل بودند كه وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ هر كه اتكايش به خدا باشد ،
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 280
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٨٠