دشمن است . وَ لا تَنازَعوا با يكديگر به نزاع و مشاجره برنخيزيد فَتَفْشَلوا كه پشت سرش فَشَل يعنى سستى پيدا مىكنيد ، مثل يك بدن كه وقتى تعادلش بهم مىخورد و بيمارى پيدا مىكند و گلبولهاى سفيد خون با ميكروبها مىجنگند ، مىبينيد سستى پيدا مىكند و قوّت و نيروى آن مىرود . و وقتى سستى پيدا كرديد وَ تَذْهَبَ ريحُكُمْ .
« ريح » در لغت عرب يعنى باد ، ولى اين كلمه با كلمهء « باد » در فارسى خيلى تفاوت دارد يعنى منشأ خيلى چيزهاى ديگر شده است . ما حركت هوا را باد مىگوييم و از اين كلمه لفظ ديگرى نساختهايم ، ولى در زبان عربى از كلمهء « ريح » خيلى كلمهها ساختهاند . كلمهء « رايحه » كه به معنى « بو » است از همين جا آمده چون بو در هوا پخش مىشود و به وسيلهء حركت هوا به انسان مىرسد ، كما اينكه روح را هم از همين ماده گرفتهاند . در فارسى كلمهء « باد » گاهى به عنوان كنايه به كار مىرود مثل اينكه وقتى مىخواهيم بگوييم كسى صاحب قدرت و شوكت است و كارها در اختيار اوست ، مىگوييم باد به پرچم فلانى مىوزد . وقتى هم مىخواهيم بگوييم فلانى ديگر قدرتش از بين رفت ، مىگوييم بادش خالى شد . در اينجا كلمهء « ريح » كه به معنى « باد » است ممكن است كنايه از همان شوكت و قدرت باشد ، يعنى [ اگر با يكديگر اختلاف و نزاع كنيد ] شوكت و قدرت شما از ميان مىرود . و ممكن است از همان رايحه باشد : بوى شما از ميان مىرود . نتيجهء هر دو يكى است . پس اين دستور هم اين است كه با يكديگر منازعه و مشاجره نكنيد كه پشت سرش سستى و ضعف پيدا مىشود و پشت سر ضعف ، آن شوكت و عظمت و قدرت شما از ميان مىرود .
بىجهت نيست كه امثال ويل دورانت مىگويند : هيچ دينى مثل اسلام پيروان خودش را به قدرت دعوت نكرده است . در اديان ديگر اين مسائل مطرح نيست ، عظمت و شوكت مطرح نيست ، قدرت و قوّت مطرح نيست . ولى اسلام كه دينى است كه علاوه بر جنبههاى معنوى ، جنبهء اجتماعى هم دارد ، قهراً به « قدرت » كه يكى از اصول و نواميس اجتماع است اهميت مىدهد .
وَ اصْبِروا انَّ اللَّهَ مَعَ الصّابِرينَ دستور ديگرش مسئلهء صبر است . صبر يعنى جزع و فزع نكردن در مقابل مصائبى كه پيش مىآيد ؛ ثبات . در مقابل قدرت دشمن پابرجا باشيد يعنى ترس و جُبن به خود راه ندهيد . در مقابل مصائبى كه خواه ناخواه برايتان رخ مىدهد صابر باشيد .
مخصوصاً مقدارى از حرفهاى جلسهء پيش را تكرار كردم براى اينكه آيهاى را كه امشب خواندم درست برايتان توضيح بدهم .
در عين حال كه به مجاهدين و سربازان دستور ثبات قدم و اتحاد و انضباط و
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 274
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٧٤