ضَعُفوا وَ مَا اسْتَكانوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصّابِرينَ « 1 » .
دستور اول ثبات است كه اين بيشتر بسته به آن ارادهاى است كه انسان در مقابل دشمن [ به كار مىبرد . ] مىگويد ترس نداشته باشيد ، ثابتقدم باشيد . دوم :
وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثيراً در همان حال خدا را زياد ياد كنيد ، شعارهايى كه مىدهيد شعارهاى خدايى باشد . اين كار دو فايده دارد . يكى اينكه انسان در آن حال كه به ياد خداست قوّت قلب پيدا مىكند . در واقع اين دستور ، مؤيدى است براى دستور اول كه دستور ثبات است . ديگر اينكه آن حال ، انسان را از هرگونه هوا و هوس دور مىكند . شما براى خدا مىجنگيد ، در ياد خدا باشيد . لهذا مسلمين در جنگها شعارهاى خدايى و الهى مىدادند . الان هم هنوز كم و بيش در ميان سربازهاى عرب مرسوم است كه شعار اللَّهُ اكْبَر مىدهند . البته آيه ندارد كه كلمهء اللَّهُ اكْبَر را بگوييد .
مىگويد خدا را زياد ياد كنيد . هر ذكرى كه ذكر خدا باشد مناسب است ، خصوصاً اذكارى كه استمداد از ذات اقدس الهى باشد .
دستور سوم : اطيعُوا اللَّهَ وَ رَسولَهُ اطاعت خدا و پيامبرش . اطاعت خدا يعنى قوانين اسلام را در آن حال كاملًا رعايت كنيد ، يك وقت تعدّى نكنيد ، كه در آن آيه مىفرمايد : قاتِلوا فى سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقاتِلونَكُمْ وَ لاتَعْتَدوا « 2 » . آن دستورهايى را كه اسلام مىدهد و از طرف خداوند به پيغمبر وحى شده نصبالعين قرار بدهيد ، و پيغمبر را اطاعت كنيد به اعتبار اينكه رئيس و سائد و قائد شماست ، يعنى انضباط نظامى داشته باشيد . وَ لاتَنازَعوا فَتَفْشَلوا وَ تَذْهَبَ ريحُكُمْ از اينكه در ميان خودتان اختلاف كنيد و با يكديگر به نزاع برخيزيد بپرهيزيد . اثر نزاع ، فَشَل و سستى است . با خودتان نزاع و مشاجره نكنيد . نمىگويد نجنگيد ، آن كه ديگر طريق اولى است .
وقتى كه اردنيها و فلسطينيها خودشان به روى يكديگر تفنگ بكشند عروسى
هامش
( 1 ) . آل عمران / 146 [ ترجمه : چه بسيار رخ داده كه پيغمبرى ، جمعيت زيادى از پيروانش در جنگ كشته شده و با اين حال اهل ايمان با سختيهايى كه در راه خدا به آنها رسيده مقاومت كردند و هرگز بيمناك و زبون نشدند و سر زير بار دشمن نياوردند و راه صبر و ثبات پيش گرفتند كه خداوند صابران را دوست مىدارد . ]
( 2 ) . بقره / 190 [ در راه خدا با كسانى كه به جنگ شما برخيزند بجنگيد ولى ستمگر نباشيد . ]