خودش سهمى ببرد و مصرف كند ؟ شيعيان جواب مىدهند : معنى اينكه يك سهم به نام خدا باشد اين نيست ، همچنانكه معنى اينكه يك سهم به نام پيغمبر باشد اين نيست كه پيغمبر براى شخص خودش مصرف كند . اين سه سهم كه به نام خدا و پيغمبر و امام « 1 » است در واقع يعنى سهامى كه بايد صرف مصالح عمومى بشود ، و اساساً اين يك اصطلاحى است در قرآن كه هرچيزى كه راه خصوصى و فردى براى مصرف آن نباشد ، راه مصرفآن را « سبيلاللَّه » مىنامد . ما در باب زكات مىخوانيم :
وَ فى سَبيلِ اللَّه يكى از راههاى مصرف زكات راه خداست . راه خدا يعنى چه ؟ هر راهى كه راه شخص خودمان نبود و راه مصلحت عموم بود ، آن را مىگويند راه خدا .
شما پول خود را به يك فقير مىدهيد يا خرج مسجد يا بيمارستان و يا مدرسه مىكنيد ، مىگوييد در راه خدا يا براى خدا دادم . مگر به نفع خدا كسى پول مىدهد ؟ ! بديهى است معناى اين سخن اين نيست كه خدا مصرف كننده است بلكه هر چيزى كه راه عموم باشد ما مىتوانيم آن را راه خدا بناميم .
انفال چيست ؟
سه سهم از شش سهم به نام خدا و پيغمبر و امام است كه بايد صرف مصالح كلى و عمومى بشود . در اينجا نكتهء مهمى است كه به آن اشاره مىكنم : ما با اهل تسنن در آيهء ديگرى در همين سورهء انفال نيز اختلاف نظر شديدى داريم كه آن هم به همين اهميت است . آيهء اول اين سوره است : يَسْئَلونَكَ عَنِ الْانْفالِ قُلِ الْانْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسولِ اى پيغمبر ! از تو دربارهء انفال مىپرسند . بگو انفال منحصراً مال خدا و پيغمبر است .
انفال يعنى چه ؟ اهل تسنن مىگويند انفال يعنى غنائم جنگى ؛ آيهء انفال هم مربوط به غنائم جنگ است . و عجيب اين است كه بعضى از مترجمين كه قرآن را به زبان فارسى ترجمه كردهاند ، اسم سورهء انفال را گذاشتهاند سورهء « غنائم » ( يا غنائم جنگى ) . اين غلط است . ائمهء ما گفتهاند انفال اختصاص به غنائم جنگى ندارد ؛ انفال يعنى هر ثروتى كه بشر آن را با كار تحصيل نكرده و مفت و مجانى به دست او رسيده است مثل ثروتى كه در طبيعت خود به خود به وجود مىآيد مانند جنگلها و منابع استفادهاى كه در كوهستانهاست از مراتع و غير آن . اينها مال خدا و پيغمبر است
هامش
( 1 ) . در اينجا « ذىالقربى » از نظر ما شيعه يعنى امام .