قريش و عرب « 1 » . برويد به طرف تبوك . سىهزار نفر بدون تجهيز كافى ، به طورى كه اكثر مركب عادى نداشتند . زمين حرّه است ، آتشفشانى و در مقام تشبيه مانند جگر گوسفند .
در اين مواقع پيغمبر اكرم تصميم خود را به كسى نمىگفت مگر موارد خاص . در جنگ بدر افشا كرد . يكى از مسلمين ضعيفالايمان تصميم پيغمبر و مسلمين به جنگ با قريش را به آنها خبر داد . زن و بچه و مال او نزد آنها بود و خيال مىكرد اگر بگويد ، مال و عيال او را حفظ كرده برايش نگهدارى مىنمايند . آيه ، خطاب كلى است ولى نظر به يك شخص معين است : يا ايُّهَا الَّذينَ امَنوا لا تَخونُوا اللَّهَ وَ الرَّسولَ .
حضرت امير در نامه به يكى از حكام مىفرمايد : انَّ اعْظَمَ الْخِيانَةِ خِيانَةُ الْامَّةِ وَ افْظَعَ الْغِشِّ غِشُّ الْائِمَّةِ « 2 » . بزرگترين خيانتها خيانت به اجتماع است نه فرد . شما خداى نخواسته اگر به مال كسى كه نزد شماست يا به ناموس او خيانت كنيد خيانت به يك فرد كردهايد به طور مستقيم ، و به يك اجتماع به طور غير مستقيم . خيانت جاسوسى ، خيانت به اجتماع است ، و فظيعترين و شنيعترين خيانتها اين است كه كسى با پيشوايان مسلمين به غش رفتار كند ؛ مانند اينكه در كشتى ، كسى ناخدا را كه در نهايت صدق نيت كشتى را به ساحل نجات مىبرد گمراه كند . در اين صورت خيانت به ناخدا خيانت به تمام ساكنين كشتى است .
از اين آيه انسان مىفهمد كه قرآن چقدر به مسائل اجتماعى اهميت مىدهد .
وَ اعْلَموا انَّما امْوالُكُمْ وَ اوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ انَّ اللَّهَ عِنْدَهُ اجْرٌ عَظيمٌ بدانيد ثروت و فرزندان ، براى شما فتنه يعنى مايهء آزمايش هستند ( چون خيانت آن شخص به
هامش
( 1 ) . ما امسال به حج مشرف شديم . گفتيم يكى از سنتها اين است كه آثار پيغمبر را ببينند . خواستيم « خيبر » را كه در شمال مدينه است ببينيم . ( ما ايرانيها كه معمولًا با اتومبيل كمتر اتفاق مىافتد از آن طرف برويم ، شمال مدينه را نمىبينيم . ) ماشين سوارى گرفتيم به قصد ديدن خيبر و تبوك . از مدينه تا تبوك صد فرسخ است و من تعجب كردم كه چه تصميم مهمى بوده [ حركت دادن ] جيش العسرة ( لشكر مشقت ) به طرف تبوك ، كه به علل خاصى مثل كمبود آذوقه و گرماى شديد فصل خرماپزان ، اين لشكر به اين نام خوانده شد .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 26 .