آزار رسانيد ، دشنام داد ، بديهاى مردم را پخش كرد ، اشاعهء فحشا كرد ، جعل كرد ، ولى واقعاً بايد حساب بكنيم آيا دست خلقت زبان را براى همين به ما داده : تهمت ، غيبت ، دشنام ؟ يا اينكه مقاصد خود را به ديگران بفهمانيم . فهماندن مقاصد خود به ديگران ، تعليم ، ارشاد ، نصيحت ، شكر زبان است . پس بايد هميشه نعمتها را در راه خودش مصرف كرد . مثلًا فكر و انديشهء صدى هشتاد مردم در راه شيطنتها صرف مىشود در حالى كه مىتوان در راه علم و دانش و خير و صلاح مردم به كار برد .
اى مؤمنان ! ضعيف بوديد ، محروم بوديد ، خداوند نعمتهايى نصيب شما كرد و شما را از چنگال دشمنان رهانيد . بايد بدانيد نعمتها را در چه راهى بايد مصرف كنيد .
اين معنى لَعَلَّكُمْ تَشْكُرون است . مفاد آيه ، توجه دادن مردم به وضع سابق است كه عدهء آنها اندك بود ، مردمى ضعيف بودند و خودشان و ديگران آنها را به حساب نمىآوردند ، خداوند در كنف قدرت خود آنها را تقويت و تأييد كرد ، روزيها را نصيب آنان كرد تا آن نعمتها را در راهى كه خداوند فرموده و سعادت آنها در آن است مصرف كنند .
يا ايُّهَا الَّذينَ امَنوا لا تَخونُوا اللَّهَ وَ الرَّسولَ وَ تَخونوا اماناتِكُمْ وَ انْتُمْ تَعْلَمونَ اى اهل ايمان ! به خدا و پيغمبر خيانت نكنيد زيرا به خودتان هم خيانت مىكنيد ( مضمون آيه اين است ) . در اينجا نهى شده از خيانت به خدا و پيغمبر و مسلمين ، و خيانت خودشان به خودشان . احكام الهى امانت است نزد شما ، آنها را ترك و تحريف نكنيد . همچنين به سنت پيغمبر ، به مسلمين و خودتان [ خيانت نكنيد . ] خيانت به مسلمين ، خيانت به خدا و پيغمبر هم هست .
شأن نزول اين آيه اين است كه در جريان جنگ بدر ، يك آدم ضعيفالايمان به خاطر حفظ مال و فرزند خود ، يكى از اسرار مسلمين و جامعهء اسلامى را افشا كرد ، جاسوسى كرد . قرآن مىگويد به خدا و پيغمبر و خودتان خيانت نكنيد . پيغمبر اكرم اسرار سياسى را خيلى مكتوم مىكرد مگر ضرورت ايجاب مىنمود . لذا نوشتهاند [ اتفاق نيفتاد كه ] پيغمبر آهنگ و تصميم جنگى داشته باشد و كسى بداند . فقط مىفرمود آماده باشيد مىخواهيم به اين طرف برويم . مگر در مواقعى مانند جنگ تبوك كه فرمودند صد فرسخ [ راه در پيش داريم ] ، دشمن قوى است ، روم است نه
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 216
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢١٦