در برنامهء دروس طلاب تجديد نظرى نمايند و احتياجات روز مسلمين را در نظر بگيرند ، مخصوصاً مسائلى را كه جزء اصول عقايد مسلمين است جزء برنامهء درسى طلاب قرار دهند و خلاصه حوزهء نجف را از انحصار فقاهت و رسالهء عمليهنويسى خارج كنند . جريان به اطلاع معظمٌ له رسيد . معظمٌ له كه قبلًا درس خود را از جريانى كه براى مرحوم آيت اللَّه حائرى پيش آمده بود و از نظاير آن ياد گرفته بودند ، پيغام دادند كه تا من زنده هستم كسى حق ندارد دست به تركيب اين حوزه بزند ؛ اضافه كردند سهم امام كه به طلاب داده مىشود فقط براى فقه و اصول است نه چيز ديگر .
بديهى است كه عمل ايشان درس آموزندهاى بود براى آن آقايان كه زعماى فعلى حوزهء نجف هستند .
با اين توضيح معلوم شد كه چرا شخصيتهاى برجستهء ما همين كه روى كار مىآيند از انجام منويّات خود عاجزند و با اينكه خون دل مىخورند و انديشهء اصلاح را همواره در دل مىپرورانند ، در عمل قدرت اجرا ندارند ؛ چرا حوزههاى علميهء ما از صورت دانشگاه دينى به صورت « دانشكدهء فقه » درآمده ؛ چرا علما و فضلاى ما همين كه معروف و مشهور شدند ، اگر معلومات ديگرى غير از فقه و اصول دارند روى آنها را مىپوشانند و منكر آنها مىشوند ؛ چرا بيكاره و علف هرزه در محيط مقدس روحانى ما زياد است به طورى كه يك زعيم روحانى مجبور است براى آب دادن يك گل ، خارها و علف هزرههاى زيادى را آب بدهد ؛ چرا در محيط روحانى ما سكوت و سكون و تماوت و مردهوشى بر منطق و تحرّك و زندهصفتى ترجيح دارد ؛ چرا حرّيت فكر و عقيده در ميان ما كمتر وجود دارد ؛ چرا برنامهء تعليمات طلاب و محصلين علوم دينى مطابق احتياجات روز تنظيم نمىشود ؛ چرا روحانيون ما به جاى آن كه پيشرو و پيشتاز و هادى قافلهء اجتماع باشند ، از دنبال قافله حركت مىكنند ؛ چرا ؟ چرا ؟ چرا ؟
راه اصلاح
راه اصلاح اين نيست كه روحانيت ما بودجهء عمومى نداشته باشد و هركس از دسترنج شخصى خود زندگى كند . راه اصلاح اين نيست كه روحانيت ما مانند روحانيت مصر تابع دولت بشود .
راه اصلاح يك چيز است : سازمان دادن به بودجهء فعلى روحانيت . در حال