اين بود كه ببينند حقيقت چيست و بروند عمل كنند ، او هم عين حقيقت را به آنها مىگفت . ولى اينها كه مىآيند از من سؤال مىكنند قصدشان هدايت يافتن و عمل نيست ، مىخواهند ببينند از من چه مىشنوند و بسا هست كه هرچه از من مىشنوند به اين طرف و آن طرف بازگو مىكنند و فتنه به پا مىكنند . من ناچارم كه با تقيّه به آنها جواب بدهم .
چون اين حديث متضمن تقيّه از خود شيعه بود نه از مخالفين شيعه ، فرصتى به دست آن مرحوم داد كه درد دل خودشان را بگويند . گفتند : « تعجب ندارد ، تقيّه از خودمانى مهمتر و بالاتر است . من خودم در اول مرجعيت عامّه گمان مىكردم از من استنباط است و از مردم عمل ، هرچه من فتوا بدهم مردم عمل مىكنند . ولى در جريان بعضى فتواها كه بر خلاف ذوق و سليقهء عوام بود ، ديدم مطلب اين طور نيست . »
البته نوع تقيّهاى كه در متن حديث است با نوع تقيّهاى كه ايشان فرمودند يكى نيست ، دو نوع است . آن نوع تقيّه كه در حديث است به محيط روحانى ما اختصاص ندارد ، در همه جاى دنيا معمول است و چارهاى از آن نيست . ولى نوع تقيّهاى كه در محيط روحانى ما معمول است از اختصاصات طرز تشكيلات ماست كه اخيراً پيدا شده . ايشان هم به يك مناسبت كوچكى خواستند درد دل خود را اظهار كنند .
مرحوم آيتاللَّه حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى ( اعلى اللَّه مقامه ) مؤسس حوزهء علميه قم ، به فكر افتادند يك عده از طلاب را به زبان خارجى و بعضى علوم مقدماتى مجهز كنند تا بتوانند اسلام را در محيطهاى تحصيلكردهء جديد بلكه در كشورهاى خارج تبليغ نمايند . وقتى كه اين خبر منتشر شد ، گروهى از عوام و شبه عوام تهران رفتند به قم و اولتيماتوم دادند كه اين پولى كه مردم به عنوان سهم امام مىدهند براى اين نيست كه طلاب زبان كفّار را ياد بگيرند ، اگر اين وضع ادامه پيدا كند ما چنين و چنان خواهيم كرد ! ! ! آن مرحوم هم ديد كه ادامهء اين كار موجب انحلال حوزهء علميه و خراب شدن اساس كار است ، موقتاً از منظور عالى خود صرفنظر كرد .
در چند سال پيش در زمان زعامت و رياست مرحوم آيتاللَّه آقاسيد ابوالحسن اصفهانى ( اعلى اللَّه مقامه ) عدهء معتنابهى از علما و فضلاى مبرّز نجف كه در زمان حاضر بعضى از آنها مرجع تقليدند جلسه كردند و پس از تبادل نظر اتفاق كردند كه
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 500
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٠٠