باشد . يك جا وقتى آدم با سخنان على روبرو مىشود انسانى را مىبيند كه پوست شير پوشيده و دندان پلنگ نشان مىدهد و در صحنه كارزار است و گويى غير از جنگ و خونريزى چيزى سرش نمىشود . ورق مىزنى ، مىبينى با انسان ديگرى روبرو شدهاى كه گويى عمرش را در ديرها و صومعهها و در خلوتها گذرانده ، در خلوت شب است ، او هست و خداى خودش و گويى غير از معنويت چيزى سرش نمىشود . جاى ديگر يك فيلسوف مىبينى كه دارد مسائل فلسفى را به دقيقترين شكل تجزيه و تحليل مىكند . جاى ديگر مىبينى با يك عالم حقوقى روبرو هستى كه دارد راجع به حقوق و فلسفه اجتماعى بحث مىكند . اين است كه على امام است .
اما ما على را فقط در چهره يك سرباز در ميدان جنگ مىبينيم اما على را در آن دلهاى شب ، ديگر خوشمان نمىآيد ببينيم . همان على كه مىگويد : ايُّهَا النّاسُ ! انَّ الْجِهادَ بابٌ مِنْ ابْوابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخاصَّةِ اوْلِيائِهِ وَ هُوَ لِباسُ التَّقْوى وَ دِرْعُ اللَّهِ الْحَصينَةُ وَ جُنَّتُهُ الْوَثيقَةُ . . . « 1 » و اين گونه درباره جهاد صحبت مىكند ، در جاى ديگر مىگويد : انَّ مِنْ احَبِّ عِبادِ اللَّهِ الَيْهِ عَبْداً اعانَهُ اللَّهُ عَلى نَفْسِهِ فَاسْتَشْعَرَ الْحُزْنَ وَ تَجَلْبَبَ الْخَوْفَ فَزَهَرَ مِصْباحُ الْهُدى فى قَلْبِهِ « 2 » . . . چرا اين گونه است ؟ چون اسلام را در يك بُعدش نبايد ديد ، اسلام را در همه ابعادش بايد مطالعه كرد . اگر يك بُعد را ببينيم باقى ديگر را نبينيم اسلام نيست . مكتب ما يك مكتب جامع و برتر است و به همين دليل است كه مىگويد سعادت دنيا و آخرت بشر را من مىتوانم تأمين كنم ، والّا اگر يك روز تحت تأثير راهبهها و صومعهنشينان مسيحى يا زهاد و مرتاضهاى هندى واقع بشويم و فقط دم از رياضت و زهد و ترك دنيا بزنيم و بگوييم اسلام غير از اين چيزى نيست ، روز ديگر كه آن را فراموش كرديم و از اين طرف افتاديم بگوييم اسلام دين جهاد و مبارزه است [ اينها معرّف اسلام نيست ؛ ] چنان كه در چهل سال پيش وقتى كه امريكاييها آمده بودند و آن رفاه را به مردم نشان مىدادند عدهاى مىگفتند اسلام دين زندگى است ، اسلام دين توسعه است ؛ بعد كه تودهايها آمدند و مكتبهاى به اصطلاح انقلابى را فىالجمله مطرح كردند عدهاى مىگفتند اسلام دين جهاد است ، اسلام دين مبارزه است ؛ در حالى كه اسلام دين همه اينهاست .
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 27 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 85 .