پارهاى از انقلابها ريشه در نارضايىهاى مردم از اختناقها ، بازداشتها ، سلب آزادىها ، نبودن آزادى بيان و قلم و نداشتن آزادى انتخاب سرنوشت خود دارد .
انقلاب كبير فرانسه بيش از هر چيزى ماهيت آزاديخواهانه دارد ، يعنى ملتى براى آزادى قيام كرد . و بدون شك در انقلاب اسلامى ايرانِ ما عنصر آزاديخواهى نقش بسيار زيادى دارد و نقش آن از عنصر مادى و طبقاتى و محروميت و تبعيض - كه آن عنصر هم قطعا وجود داشت - خيلى بيشتر است .
3 . مكتب و ايدئولوژى
و ممكن است انقلابى شكل ديگر و بلكه ماهيت ديگر داشته باشد كه اين بالاتر و انسانىتر و مترقىتر است و اين است كه انقلاب اسلامى ايران را در ميان انقلابهاى جهان بىرقيب و بىنظير كرده است و آن را در رديف انقلابهايى كه به وسيلهء پيغمبران به وجود مىآيد قرار داده ، يعنى انقلابى پيامبرانه . آن چيست ؟ اين كه انقلابى ريشه در ايدئولوژى يك قوم داشته باشد ، يعنى مردمى از آن جهت قيام و انقلاب مىكنند كه داراى يك مكتباند يعنى داراى يك طرح براى زندگى بشرند ؛ معتقدند كه بشريت اگر بخواهد به سعادت برسد بايد شناختش درباره جهان اينچنين باشد ، نظام فكرىاش اينچنين باشد ، نظام سياسىاش اينچنين باشد ، نظام اخلاقىاش اينچنين باشد ، نظام اقتصادىاش اينچنين باشد ، نظام خانوادگىاش اينچنين باشد ، و ساير نظاماتش ؛ ملتى هستند رها شده از وابستگيهاى مادى و وابسته به يك ايمان و يك مكتب و يك ايدئولوژى . به آينده نگاه مىكند ، به انسانيت مىانديشد نه به خودش فقط . حتى فكر مىكند كه من هم اگر كشته شدم باكى نيست ، من كه براى شكم خودم قيام نمىكنم ، براى آزادى خودم قيام نمىكنم ، من مىخواهم كارى بكنم ولو صد سال ديگر بشريت به آن برسد . من مىخواهم يك ايمان ، يك عقيده ، يك مكتب در روى زمين استقرار پيدا كند . به تعبير قرآن : وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِى الْارْضِ « 1 » . دينشان در روى زمين جايگزين شود ؛ فكر ، عقيده ، ايده و ايدهآلشان استقرار پيدا كند . من نبودم باكى نيست ، آن فكر و عقيده بايد در عالم باقى بماند .
هامش
( 1 )
. قصص / 6 .