كه مربوط به شناخت ما از انسان مىشود . گفتيم ريشهء انقلابها نارضايتىها و آرزومندىهاست اما نه صرف نارضايتى ، بلكه نارضايتى كه توأم با حالت هجوم و تعرض باشد . اينجا اين مسئله مطرح مىشود كه ريشهء نارضايىهاى اجتماعى در ميان بشر چيست ؟ آيا يك ريشه دارد ؟ همهء انقلابها در عالم توأم با نارضايىها و هجومها و تعرضها و نفىها و انكارهاست ، آيا ريشهء همه نارضايىها در نهايت امر يك چيز است ؟ و يا نه ، در جامعههاى مختلف ، در شرايط مختلف اجتماعى علل نارضايىها مختلف و متفاوت است . ممكن است علل نارضايىها مادى باشد ، يعنى مردمى از آن جهت انقلاب مىكنند كه از وضع مادى زندگى خود ناراضى هستند ، از آن جهت انقلاب مىكنند كه خود را به عنوان يك طبقه در مقابل يك طبقهء ديگرْ محروم مىبينند ، محروميت خود را مىبينند و بهرهمندى طبقهء ديگر را ، خصوصا بعد از آن كه ادراك و كشف كنند و معتقد شوند كه منشأ محروميت اينها برخوردارى آنهاست ، يعنى اينچنين نيست كه آن برخوردار است و برخوردارى او ربطى به محروميت اين ندارد و اين اگر محروم است محروميتش به برخوردارى او مربوط نيست ، بلكه اين به اين دليل محروم است كه او برخوردار است و او به اين دليل برخوردار است كه اين محروم است ، اين دو به يكديگر وابسته است . وقتى كه اين جهت وارد خودآگاهى مردم شد ، قهرا مردمى به دليل نارضايى از وضع مادى موجود خود ، عليه آن طبقه ديگر قيام مىكنند . آنوقت قيام آنها مىشود انقلاب مادى يعنى يك انقلاب طبقاتى ، انقلابى كه يك طبقه مثلا طبقه كارگر عليه طبقه كارفرما ، طبقه كشاورز عليه طبقه مالك زمين ( فئودالها ) قيام مىكند ، براى اين كه خودش را از محروميت خارج كند و او را از وضع برخوردارى بيرون بياورد . اين يك ريشه براى نارضايىهاى اجتماعى است .
عدهاى معتقدند همين يك ريشه هم بيشتر در دنيا وجود ندارد ، در همه دنيا هرچه انقلاب بوده ريشهاش محروميتهاى مادى است . تمام قيامها و انقلابها ماهيت طبقاتى دارد و ريشهاش در محروميت مردم است . هر وقت جامعه به صورت دوقطبى درآمد ، مردم تقسيم شدند به دو قطب : قطب مرفّه و قطب محروم ، قطب برخوردار و قطب بىنصيب ، فقط و فقط در اين شرايط است كه انقلاب پيدا مىشود .
تا اين شرايط به وجود نيايد محال است انقلاب پيدا شود . ريشه انقلاب فرانسه همين است ، ريشه انقلاب صدر اسلام همين است ، ريشه انقلاب اكتبر كه معلوم است
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 200
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٠٠