مسير آمده ، از اينجا جويى را جدا كنيم و به اينها بدهيم تا براى زمين خودشان ببرند ؛ مگر اين كه بگوييم قسمتى از مملكت را تجزيه مىكنيم و به آنها مىدهيم و الّا - چنان كه افرادى هم از اول مىگفتند - گروههايى كه در ايدئولوژى با يكديگر اختلاف نظر دارند و دو مسير مختلف را مىخواهند طى كنند ، اشتراك ، پيمان بستن با يكديگر ، شريك شدن در يك معامله در مورد آنها امكان و معنى ندارد ، آن فقط يك تاكتيك است كه عجالتا اين كار را مىكنيم تا بعد يا شما پيش مىبريد يا ما پيش مىبريم ، يا شما از اين مسير مىبريد يا ما از آن مسير مىبريم . بر اين اساس ، در اين مرحله اين مسئله كه سهم يك عده را بدهيم [ معنى ندارد ، ] يا آنها پيش مىبرند ما ديگر سهمى نخواهيم داشت و يا ما پيش مىبريم آنها ديگر سهمى نخواهند داشت . نمىشود انقلاب را در آنِ واحد در دو مسير متناقض حركت داد . در دو مسير متناقض حركت دادن ، گاهى از اين طرف كشاندن گاهى از آن طرف كشاندن انقلاب مساوى است با نابودى انقلاب .
اين بحث كه ماهيت اين انقلاب چيست ، براى پيدا كردن راه آينده انقلاب مفيد و مؤثر است . البته مسائل اجتماعى مسائلى نيست كه بشود به نحو كلى [ در باره آنها نظر داد . ] وقتى كه مثلا ما مىگوييم يك حركت اجتماعى چنين مسيرى را طى كرده است معنايش اين نيست كه تمام افراد اجتماع به طورى كه يك فرد هم خارج نباشد اين گونه فكر مىكردهاند ، بلكه مقصود اين است كه اين حركت اجتماعى در مجموع و كل خودش از چه نقطهاى آغاز شده و به سوى چه مقصدى بوده است .
كيفيت رهبرى ، يكى از راههاى شناخت ماهيت انقلاب
يكى از راههاى شناختن يك انقلاب و يك نهضت كيفيت رهبرى آن است . ببينيم اين نهضت چگونه و از چه مسيرى رهبرى شده است . روز اوّلى كه نهضت شروع شد هيچ كس نيامد خودش را براى رهبرى كانديدا كند و بعد هم مردمْ روز اول به او رأى بدهند كه تو رهبر هستى ، بعد آن رهبر براى مردم راه انتخاب كند . افراد و گروههاى زيادى كه واقعا درد نسبتا مشترك داشتند در مسير افتادند ولى تدريجا رهبر خود به خود انتخاب شد . چقدر از روحانيين چه از مراجع و چه غير مراجع شركت داشتند ، چقدر از غير روحانيين چه گروههاى اسلامى و چه گروههاى غير اسلامى