و چنين مىپندارد كه تقصير متعلق به ديگران است ؛ همه چشم به عدالت اجتماع دارند و هيچ كس فكر نمىكند كه عدالت اجتماع وقتى حاصل مىشود كه افراد ، عادل باشند .
يا ايها الذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله و لو على انفسكم او الوالدين و الاقربين ان يكن غنيا او فقيرا فالله اولى بهما فلا تتبعوا الهوى أن تعدلوا
« 1 » .
اى مردم در كار بپاداشتن عدالتْ زياد بكوشيد ، گواهى را فقط به خاطر خدا بدهيد هرچند عليه خود شما يا پدر و مادر يا نزديكان شما باشد ، غصهء اينكه فلان خويشاوند غنى يا فقير است نخوريد ، خداوند كه خالق آنهاست از شما كه فقط رابطهء خويشاوندى داريد اولى است به اينكه حال آنها را رعايت كند ، مبادا به پيروى از هواى نفس از حق انحراف پيدا كنيد .
يكى از فوايد اينكه تربيت مردم تربيت دينى باشد همين است كه مردم را در باطن روح و ضميرشان عادل و منصف مىكند . البته فرق است بين كسى كه از ايمان بهرهاى داشته باشد و خدا را ناظر و شاهد اعمال و نيات خود بداند و آن كس كه محض مصلحت اجتماع كارى را بكند .
يا ايها الذين آمنوا عليكم انفسكم لا يضركم من ضل اذا اهتديتم
« 2 » .
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، بر شما باد مراقبت نفسهاى خودتان . فرضاً ديگران گمراه باشند گمراهى آنها به شما صدمهاى وارد نمىآورد اگر شما خودتان راه را يافته باشيد و در راه باشيد .
مىدانيم كه در اسلام از طرفى نظارت بر اعمال ديگران جزء واجبات است ( پيغمبر فرمود : كُلُّكُمْ راعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْؤلٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ « 3 » ) ولى از طرف ديگر اين فكر
هامش
( 1 ) نساء / 135 .
( 2 ) مائده / 105 .
( 3 ) جامع الصغير ، ج 2 / ص 95 .